Si

SI <i>f. muz.Nota e shtatë e shkallës muzikore; shenja për këtë notë. Tingulli (nota) «si». Marr një «si». Teli i sisë.
SI <i>I. ndajf.
1. Përdoret fjali pyetëse drejta ose zhdrejta, kur pyesim për mënyrën e veprimit, për gjendjen ose për rrethanat e kryerjes veprimit (me kuptimin « çfarë mënyre, qysh»). Si jeni? Si shkoni? Si i keni fëmijët? Si jeni me shëndet? Si kanë punuar? Si t’ia bëjmë? Si u bë djali? Si duket? Si shkruhet kjo fjalë? Si quajnë? Nuk e di si ishte. Nuk doli e qartë si (se si) e qysh (se qysh) u bë.
2. çfarë mënyre; një mënyrë çfarëdo; atë mënyrë. Si dojë. Si mundet. Si ta marrësh. Rëndësi ka si u zgjidh. Mendohu si do t’ia dalësh mbanë. Nuk e di si e tek. Nuk vuri re se si qenë vendosur. Nuk i kujtohej se si. S’kam se si.
3. Përdoret krye fjalive pyetëse dhe thirrore për shprehur habi, qortim etj. ose për treguar se diçka është e pamundur (me kuptimin «nuk është e mundur, qysh»). Si s’e paskan kuptuar? Si ishin bërë! Si nuk pushoi një herë! Si nuk e paskan ftuar? Si ta nxë goja atë fjalë!
4. Përdoret fillim fjalive pyetëse retorike, shprehin pamundësinë e kryerjes diçkaje ose fjali mohore, shprehin domosdoshmërinë e diçkaje. Si t’ivetëm? Si mos vemi gjithë aksion? Si mos gëzohemi për këtë? Si mund pajtohet ujku me delet?
5. Përdoret e shoqëruar me pjesëzën «ja» për treguar përgjithësuar mënyrën si është kryer diçka a gjendjen e diçkaje, për përmbyllur një mendim ose për shprehur habi, mospëlqim, ironi etj. Ja si punuan ata! Ja si vdesin trimat! Ja si mbrohet e vërteta. Ja si paska qenë puna! Ja si na qenka paraqitur!
6. Përdoret si fjalë lidhëse krye fjalive varura mënyrës (me kuptimin « ç’mënyrë») e fjalive kundrinore (me kuptimin « atë gjendje »); qysh. E di vetë si t’ia bëj. E la ashtu si e gjeti. Nuk bëri si i thanë.
7. përd. përem. Përdoret për pyetur bashkëbiseduesin përsëritë edhe një herë diçka nuk e kemi dëgjuar a kuptuar mirë; çfarë. – Si? Nuk e dëgjova mirë.- Si? Ma thuaj edhe një herë! – Si the? çfarë the?
II. lidh.
1. Përdoret për lidhur një fjali varur krahasore ose mënyrore me fjalinë drejtuese; lidh gjymtyrë fjalie tregojnë mënyrën si bëhet diçka ose krahasim me diçka (shpesh e bashkëlidhur fjalinë drejtuese edhe me fjalën ashtu). Erdhi kohë si vinte çdo ditë. Punonte si punonin mirët. Veproi ashtu si donte puna. Nxitonte diku si ta ndiqte njeri. Edhe atë rast u suall si e kishte zakon. Ishte bërë si i çmendur nga gëzimi. U vërsulën si tërbuar. E zgjidhim çështjen si njeri me mend.
2. Përdoret njësitë frazeologjike ndërtohen me anë krahasimit. Si pulë e lagur. Si shtëpi vet. Si (mbi) gjemba. Si pëllëmbë dorës. miu qark. Si sorkadhe. Si nuse me tela. Si bilbil. Si peshku pa ujë. Si kofini pas vjeli. I shpejtë si rrufeja (si vetëtima).
3. Përdoret para një fjale a togfjalëshi tregon punën, detyrën a rolin kryen dikush a diçka (me kuptimin « cilësinë e…»). Punon si shkrirës çeliku (si brigadier, si përgjegjës ndërrese, si drejtor). Qëndronte si rojë. Morën pjesë si grup. Rinia, si pjesa e gjallë e shoqërisë. Iu drejtova si shok. I foli si mik. E përdori si mashë.
I shërbente si mbështetëse. Si i moçëm, e mori fjalën i pari.
4. Përdoret e përsëritur ose togje lidhëzore për bashkuar gjymtyrë fjalish ose fjali një fare (me kuptimin «edhe»). Si njëri, si tjetri. Si nga numri, si nga cilësia.
Si për ju, si për ne. Erdhën si mësuesit, si nxënësit. Si ata erdhën, si ata shkuan. Si ne, ashtu edhe ata. Ushtri e fortë si nga numri, si nga përgatitja. Vuanin si nga pushtuesit, si nga tradhtarët.
5. Përdoret krye një fjalie varur kohore, tregon se veprimi i shprehur prej saj ka marrë fund parë se ai shprehet nga fjalia kryesore (me kuptimin «pasi, kur»). Si erdhën gjithë, filloi mbledhja. Si pushoi shiu, dolën rrugë. Si e shqyrtuan mirë çështjen, morën një vendim drejtë.
6. Përdoret për lidhur fjali varura shprehin marrëdhënie shkakore shoqëruara me ngjyrim kohor (me kuptimin «meqë, duke qenë se, me qenë se, kur»). Si s’pa njeri, u largua menjëherë. Si nuk gjeti mbështetje, nuk nguli këmbë.
7. Përdoret për lidhur fjali a gjymtyrë fjalie, sqarojnë a zbërthejnë kuptimin e një fjalie a gjymtyre tjetër ose një numërim a renditje. S’ka si jetë e mundur. Kafshët shtëpiake si qeni, macja, lopa etj. Pemë ndryshme si mollë, fiq, kumbulla etj. Si poshtë ( sipër).
8. Përdoret krye një fjalie ndërmjetme. Si duket, nesër do jetë kohë e mirë. Si thuash, e njohim dhe s’e njohim mirë gjendjen. Si do ta shohim poshtë, fryma e epokës Skënderbeut mbeti e gjallë për shekuj. Si thamë lart, populli ynë është trim, liridashës e punëtor.
9. Përdoret disa ndërtime me përsëritje foljes, kanë kuptim lejor a tregojnë se për folësin njësoj është; sido . jetë si jetë. Ishte si ishte… Thonë si thonë. Bënë si bënë. U tha si u tha, s’ka rëndësi tani.
10. Përdoret disa shprehje ndajfoljore kryejnë funksionin e shkallës sipërore. Si jo mirë. Si s’ka mirë. Si mos keq. Si asnjëherë tjetër. Si kurrë ndonjëherë tjetër.
11. Sikur. Si mos i mjaftonin librat kishte, kërkoi edhe disa tjerë.
III. pj. 1. Përdoret para një fjale a togfjalëshi për t’i dhënë një kuptim përafërsie a zbutur. Pak si tepër. Si verdhë. U largua fshehurazi. E bëri si pa qejf. Qeshi si me pahir. M’u duk si i mërzitur. Dukej si e vështirë. Si nja dyqind metra i lartë. Si nja dy orë mira larg. Një djalë i ri si nja tetëmbëdhjetë vjeç.
2. Përdoret për përforcuar shprehjen e habisë a mospëlqimit ose kur përsëritim me habi, me dyshim e me zemërim fjalët e një tjetri; qysh. Si, nuk dashka? Si, paska kundërshtuar? Si, nuk qenka nisur ende! Si, ende këtu qenka! Si, nuk e mbaruaka dot parë? Si s’paska! Si kështu! Si jo! posi, patjetër. Si lum ti! Si mjerë ata!
3. bised. Përdoret përpara disa togjeve ndajfoljore shënojnë një periudhë kohe duke u nisur nga një cak. Si sot java një javë parë a pas, duke nisur nga dita e sotme. Si sot një muaj. Si nesër një vit.
* Si urdhëro usht. shih tek URDHËROJ 5. Si e si me çdo mënyrë, me çdo kusht.

Reklama