Reklama

Se

I. pyet.
1. Përdoret gjithnjë i shoqëruar me parafjalë për pyetur për sende, për mjetin me cilin bëhet diçka, për shkakun e diçkaje dhe për lëndën nga e cila përbëhet diçka; çfarë. Me se punon? Me se e mori? Me se e shkëmbeu? Me se e krahason? Prej se përbëhet? Nga se u sëmur? Përse u fol mbledhje? se e mbështet këtë? Mbi se qëndron?
2. Përdoret bashku me pjesëzën «ja» dhe me përemrin «çfarë», «ç», kur dikush fillon tregojë a numërojë diçka ose kur përmbyll tregimin a numërimin. Ja se çfarë na tregoi. Ja se ç’ solli. Ja se ç’duhej bënte. Ja se ç’kisha për thënë. Ja se ç’njeri është.
3. Përdoret bashku me pjesëzën «ja» dhe zakonisht edhe me përemrin «çfarë», «ç», ose me ndajfoljet «ku», «nga», «si» për përforcuar shprehjen e habisë, zemërimit, mospërfilljes, përçmimit etj. Ja se çfarë na qenka! Ja se ç’na paska punuar! Ja se ç’ gjeti! Ja se çdo thotë jesh i mësuar! Ja se ku na doli! Ja se nga na erdhi! Ja se si e paska rregulluar!
II. lidh.
1. Përdoret për lidhur një fjali kryefjalore, kallëzuesore, kundrinore ose përcaktore me fjalinë drejtuese; . Dihet se Toka rrotullohet rreth Diellit. Thuhet se morën pjesë shumë veta. Shihet se janë gati nisen. I treguan armikut se shqiptari nuk gjunjëzohet. Hetuan se aty afër ndodhej një shpellë. E mori vesh se ku ishin.
2. Përdoret për lidhur një fjali shkakore me fjalinë drejtuese (me kuptimin «sepse, meqë, ngaqë»). I donte se ishin trima. E dëgjonin me ëndje, se kishte bukur. Punonte shumë, se ishte i ndërgjegjshëm.
3. Përdoret për lidhur një fjali krahasore ose gjymtyrën e dytë një krahasimi, kur kemi mbiemra ose ndajfolje shkallën krahasore; sesa. Ishte i shpejtë se era. Është i ëmbël se mjalti. Tomori është i lartë se Dajti. Prodhuan shumë vitin e kaluar. Erdhi parë se ju. Dolën mirë se parashikohej. mirë vonë se kurrë. fj. u. mirë dish se kesh. fj. u.
4. Përdoret si lidhëz kundërshtore para një fjalie varur, e cila shpreh një veprim do ketë pasoja padëshiruara, rast se nuk plotësohet veprimi i shprehur nga fjalia drejtuese; përndryshe, rast kundërt. Mos u sill ashtu, se do pendohesh. Mos dil pa pallto, se do ftohesh.
5. Përdoret e përsëritur për lidhur dy gjymtyrë një fjalie ose dy fjali i kundërvihen njëra-tjetrës, kur shprehet mëdyshje a pasiguri. Se erdhi, se nuk erdhi, nuk e di. Se unë, se ti, njëri do niset patjetër. Se ka, se s’ka, ai nuk e prish gjakun.
6. bised. Përdoret me një fjalë përsëritur togje shprehin një gjendje papëlqyeshme, ose për theksuar se një veprim kryhet a ndodh pavarësisht nga dëshira a parashikimi; . Keq se keq, ta përfundojnë një farë mënyre. Vonë se vonë, le nisen tani. E tha se e tha. Use u bë.
7. Përdoret përbërjen e një vargu togjesh lidhëzore me kuptim shkaku, kohe, krahasimi, kundërvënieje, lejimi (p.sh. Për arsye se… Nga frika se… Nga shkaku se… Për shkak se… Duke qenë se… është se rast se… qoftë se… Po qe se… Po jetë se… Para (përpara) se… Qysh se… Vetëm se … etj.). U përqendrua te kjo çështje, për arsye se ka rëndësi veçantë. Mjekimi me penicilinë u ndërpre, për shkak se kishte pasoja anësore. Duke qenë se rrethanat u ndërlikuan, hetimi u zgjat tepër nga ç’parashikohej. Nxitonte nga frika se mos vonohej.
III. pj. 1. Përdoret fund një fjalie pyetëse ose habitore për theksuar ngjyrimin e saj shprehës, emocional ose ironik; pa. Kush e besonte se? Sa mirë se! Sa bukur se! E ç’kushte se! Sa hije paska se! Punonin, e ç’ punuar se!
2. Përdoret përpara përemrave pyetës e pakufishëm dhe ndajfoljeve shërbejnë për pyetur fjali dëftore a thirrmore për t’u dhënë kuptim papërcaktuar.
Se kush e mori. Se kush vajti. Se nga u zhduk! Se çfarë po çuçurinin njëra me tjetrën. Se ç’dreqin pati! Se ç’i ra (ç’i erdhi, ç’i hipi) kokë!
3. Përdoret togje me pjesëzat «po» dhe «jo» përsëritura për theksuar pohimin a mohimin. Po se po. Jo se jo.
* se… shkallën tejme asaj është, plotësisht, krejt, shumë (p.sh. Është se e vërtetë (e drejtë). Ishte se i bindur.). Se mos… përdoret për t’i dhënë shprehjes një ngjyrim dyshimi, mospranimi ose përbuzjeje, ironie.

Reklama