Home » Glossary » Sa

Sa

SA <i>I. përem.
1. pyet. Përdoret fjali pyetëse drejta ose zhdrejta, kur pyesim për sasinë e qenieve, sendeve a dukurive; çfarë mase, sasie, përpjesëtimi etj. Sa veta ishin? Sa vjeç je? Sa është ora? Sa kokë ka? Sa kushton? Sa herë ditë? Save u keni thënë? Prej sa fijesh? Sa mban deri atje? Me sa erdhi? Me sa jemi sot? bised. ç’datë jemi sot? A i patë sa ishin? Nuk i kujtohej sa vjet kishin kaluar. E pyeti sa kilometra rrugë kishin bërë.
2. pakuf., lidhor. atë sasi a masë; gjithë. Sa erdhën, aq u larguan. Sa u mbollën, aq u zunë. Gjithë sa qenë aty sa qenë aty, qeshën. I dha gjithë sa pati. Erdhën sa ishin ftuar. I ra me sa fuqi pati. Sa herë çdo herë, gjithnjë.
3. lidhor. Përdoret me parafjalë «nga, me, për», zakonisht fjali ndërmjetme, me kuptim kufizues. Nga sa kam parë, janë bërë përparime mëdha. Me sa duket, nesër do jetë kohë e mirë. Me sa kanë thënë, çështja do zgjidhet shpejti.
Me sa di unë, ajo punë ka mbaruar. Me sa kishte marrë vesh, fshat kishin hyrë partizanët.
4. pakuf. Përdoret për shprehur habi, çudi, admirim etj. për sasinë e madhe qenieve, sendeve a dukurive. Sa paskan ardhur! Sa qenkan këtu! Sa vjet u bënë! Sa lot ka derdhur! Sa herë e kam parë!
5. pakuf. bised. Disa, ca. U shpërndanë sa andej, sa këndej.
II. ndajf.
1. Përdoret për pyetur për një sasi a masë mënyrë përafërt. Sa punon? Sa e do nënën ti? Sa e ke kërkuar?
2. Përdoret përpara mbiemrave e ndajfoljeve fjali thirrmore për formuar togje me vlerën e shkallës sipërore, shprehin admirim, habi, dëshirë ose një ndjenjë tjetër fortë. Sa i mirë! Sa i bukur! Sa shumë punuaka! Sa trim ishte! Sa lart u ngjit! Sa njeri i mirë! Sa grua e zonja! Sa shpejt! Sa parë!
3. Përdoret përpara foljeve për shprehur shkallën e larta një veprimi, një ndjenje etj. (me kuptimin «shumë, jashtëzakonisht»). Sa u lodh! Sa qejf e ka! Sa e do birin! Sa i pëlqente! Sa u habit!
4. atë masë , sasinë ose shkallën e mundshme. Sa mundesh. Sa dojë.
Sa ketë. Sa kërkojë.
5. Fare pak kohë parë; ja tashti, sapo, nuk ka shumë kohë. Sa kishte ardhur. Sa u fut brenda. Dimri sa kishte hyrë.
6. Fare pak, një çikë, paksa. Sa e kishte prekur.
III. lidh. 1. Përdoret për lidhur një gjymtyrë fjalie ose një fjali varur krahasore, kur shprehin po atë sasi, masë, përpjesëtim etj. krahasuar. I madh sa unë. Punon sa për dy. Mëson sa ata. Sa i gjerë, i gjatë. Ishte i lartë sa një shtëpi trekatëshe. I vogël sa një kokërr gruri. E donte sa edhe vëllanë. Kurrë nuk ka qenë i zhvilluar sa sot. Sa çel e mbyll sytë.
2. Përdoret për lidhur dy fjali a dy gjymtyrë një fjalie krahasohen ndërmjet tyre, bashkëlidhje me ndajfoljet «aq, kaq» fjalinë drejtuese a para gjymtyrës tjetër. Sa kërkoi, aq i dhanë. Sa fjalë, aq mira. Sa shumë, aq mirë. Sa afër, aq qartë dëgjohej. Sa shumë punonte, aq thellë e njihte jetën. Nuk i doli aq i mirë, sa e pandehte.
3. Përdoret fillim një fjalie varur kohore, tregon vazhdimin e veprimit deri një kohë caktuar ose përcakton cakun kohor fundit veprimit (me kuptimin derisa). Priti sa e zuri gjumi. E la sa piqej. Po lexoj pak sa kthehen shokët. Sa na punojë këmba e dora, nuk do t’i ndahemi punës.
4. Përdoret para një fjalie varur kohore, shpreh një veprim i cili bëhet njëkohësisht dhe po aq kohë sa ai shprehet nga fjalia kryesore (me kuptimin «gjithë kohën , gjatë kohës që»); përdoret me këtë kuptim edhe togjet: «sa herë që…». «sa kohë që…». Sa ishte me shokët, e ndiente veten qetë. Sa ndenji nuk hapi gojë. Nuk pushoi punuari sa ishte gjallë. Sa herë vinte, i sillte diçka.
5. çastin kur, kohën , sapo. Sa e thirra, erdhi. Sa e pashë, m’u kujtua. Sa u ul, filloi nga puna. Sa ta mbaroj këtë kam dorë, do nisem.
6. Përdoret krye një fjalie varur kohore, shpreh një veprim tepër zgjatur krahasim me veprimin e shprehur fjalinë kryesore. Sa kujtohej ai, puna kishte marrë fund. Sa ngrihej e vishej ajo, miqtë kishin dalë.
7. vend . Sa rrish kot, lexo ndonjë gjë! Sa ma kujtojë ai përsëri, mirë po vete vetë.
8. Përdoret për ndërtuar fjali shprehin marrëdhënie ndryshme rrjedhore (me kuptimin «deri atë masë, deri atë shkallë që…»). Foli sa u lodh. Diskutoi sa i bindi. U nxeh sa u shkri.
IV. pj. 1. Përdoret me kuptim kufizues a theksues me emra, përemra a me shprehje ndajfoljore me parafjalën «për». Sa për kohë, kemi mjaft. Sa për mua, mirë mos kishte ardhur. Sa për ato, mos u shqetësoni. Kaq sa për sot.
2. Përdoret e shoqëruar me pjesëzat mohuese «s», «nuk» para një fjalie a një togfjalëshi për ta dhënë kuptimin e tyre përafërt ose një shkallë lartë (me kuptimin «desh, mend»). Sa nuk ra! Sa s’fluturonte nga gëzimi! Sa s’po qante! Gati sa nuk preku tokë.
3. Përdoret me trajtën e pashtjelluar foljeve me «për ..», për kufizuar kuptimin e tyre e për dhënë ngjyrimin e nënvlerësimit a mospërfilljes (me kuptimin «vetëm»). E bënte sa për t’u dukur. U përgatit mirë, jo sa për kaluar radhën. E tha sa për larë gojën.
* Aq sa shih tek AQ. …e sa diçka tepër, edhe pak mbi atë sasi (pas një numërori: Njëzet e sa ditë). Për sa … lidhur me atë që… Sa e sa… shumë, një numër madh e përsëritur shumë herë.

Reklama