Rreth

RRETH <i>m.1. Vijë e lakuar dhe e mbyllur, pikat e cilës kanë njëjtën largësi nga qendra; sipërfaqja e rrafshit ndodhet brenda kësaj vije. Rrathë bashkëqendrorë. Rreth i jashtëshkruar (i brendashkruar). Rrezja (sipërfaqja) e rrethit. Diametri (perimetri) i rrethit. Qendra e rrethit. Bëj (vizatoj) një rreth. trajtë rrethi.
2. Rrip metali a druri i mbyllur si unazë, shtrëngon degët e fuçisë, një rrotë etj.; pjesa e rrumbullakët si unazë, shërben për mbajtur, për shtrënguar etj. pjesët e tjera një sendi; fletë e prerë si unazë a e rrumbullakët. Rreth hekuri (druri, teli). Rrathët e fuçisë (e bucelës). Rrethi i notës (i gurit mullirit). Rrathët e syzeve. Rrethi i kosës unaza shtrëngon kosën te bishti. Rrethi i sitës (i daulles). Rrethi i kapelës. Rreth për flokët. I vë rrathë. Shtrëngoj rrathët.
3. Unazë. Rreth floriri. Rreth dore byzylyk. Rrathë veshi vathë rrumbullakët.
4. Rrip i ngushtë ose vijë e rrumbullakët, shfaqet anës diçkaje, formohet nga diçka ose dallohet sipërfaqen e diçkaje; unazë, Rrathët e dritës (e ylberit). Rrathët e tymit. Rrathë ujë. Rrethi i hënës (i diellit). I vuri syri rreth. Rrathët e gushës (e barkut) palë e lëkurës gushë ( bark) nga ngjallurit e tepërt. Rrathët vjetorë unazat vjetore trungun e prerë një druri.
5. Varg njerëzish a sendesh, rreshtuar vijë mbyllur rrotull dikujt a diçkaje. Bënë (formuan) një rreth. E mbyllën (e afruan) rrethin. I vuri rreth.
6. ~E, ~ET. Ndarja e madhe administrative e shtetit tonë, përfshin një krahinë gjerë me një qytet si qendër. Rreth malor (fushor, kufitar). Këshilli popullor i rrethit. Konferenca e rrethit. Festivali i rrethit. bazë ( shkallë) rrethi.
7. vet. nj. fig. Fusha përfshin një veprimtari, tërësia e dukurive, përfshihen brenda një kufiri; sfera. Rrethi i njohurive. Rrethi i çështjeve (i problemeve). Rrethi i interesave. Rrethi i përfytyrimeve (i ideve). Rrethi i drejtave.
8. ~E, ~ET fig. Grup njerëzish mblidhen rregullisht një vend caktuar për mësuar diçka, për një veprimtari përbashkët ose për rrahur çështje një fushe. Rrethi metodik. Rrethi letrar (shkencor, sportiv). Rrethi i fizkulturës (i notit, i alpinizmit, i baletit, i muzikës, i çiftelisë, i vizatimit, i ekonomisë shtëpiake, i rrobaqepësisë, i qëndisjes). Rrethi i kimistëve (i natyralistëve). Drejtues (anëtar) rrethi. Mbledhja (veprimtaria) e rrethit. Bën pjesë rreth. Ngre një rreth.
9. kryes. ~E, ~ET fig. Grupe njerëzish, janë lidhur nga interesat e njëjta shoqërore klasës, shtresës, kulturës a mjeshtërisë; qarqet; mjedis. Rrethet artistike (letrare, shkencore, intelektuale). Rrethet zyrtare (diplomatike, ushtarake). Rrethet bankare (financiare, tregtare). Rrethet punëtore (revolucionare, demokratike).
10. vet. nj. fig. Njerëzit e afërm, farefisi, miqësia; tarafi. Rrethi familjar. Rrethi i nuses (i dhëndrit). Thërres (ftoj) rrethin tim. Ka rreth madh ( gjerë). E ndihmoi rrethi.
11. kryes. nj. fig. Grup njerëzish, interesohen për diçka përbashkët ose kanë një lidhje me dikë a me diçka. Rreth i gjerë (i ngushtë). Rreth studiuesish (lexuesish, dëgjuesish). Rrethi i njohurve. një rreth ngushtë ( mbyllur) pa tërhequr mendimin e shumë njerëzve ose masës. Hyri rreth shokëve arriti moshën ose pjekurinë për qenë njësoj si tjerët.
12. vet. ~E, ~ET. Vendet shtrihen rrotull një qyteti, rrethinat; afërsitë.
rrethet e Tiranës.
13. vet. nj. sport. Rruga ndjek gjatë një gare një grup sportistësh (çiklistë, motoçiklistë etj.), duke u kthyer përsëri pikën e nisjes. Rrethi çiklistik i Shqipërisë. Etapat e rrethit çiklistik.
14. Perimetër. I mati rrethin e gjoksit (e kraharorit).
15. ~E, ~ET astr. Vijë rrethore, përfytyrohet e përshkruar hapësirën qiellore ose rruzullin tokësor. Rrethi polar (tropikal). Rrethi i mesditësit.
16. Shtresë a brez guri me pllaka dala sipërfaqe. Rrathët e Veleçikut. Del një rreth e s’punohet. Është vendi rreth e s’kalohet dot.
17. Rripi i fishekëve, rrethatore. Rrethi i fishekëve. Ngjesh rrethin.
18. kryes. Thurima rrumbullakëta prej shufrash, cilat vihen nën këpucë a nën opinga mos fundosen këmbët gjatë ecjes mbi dëborë. Rrathët e dëborës. Vë rrathët.
19. vet. Mjet peshkimi trajtë një cilindri hapur, mbërthyer një shkop, e tërheqin ujë duke qëndruar lundër.
20. bised. fig. Tufë, shumicë, sasi e madhe. Ka një rreth fëmijë.
21. Horizont. Rrethi i matit. Rrethi i qiellit.
* Rreth i hekurt rrethim i plotë, pa asnjë çarë; darë. Rreth i mbyllur (me cen) libr.
a) arsyetim i gabuar bëhet duke vërtetuar një mendim me anë një parimi, i cili ka vetë nevojë vërtetohet me mendimin e parë;
b) gjendje pa rrugëdalje. Ia bëri rrethin dikujt a diçkaje gjeti një rrugë për ta shtënë dorë, ia gjeti anën. I qiti (i bëri) rrethin
a) e rrethoi;
b) i përgatiti diçka fshehurazi për ta dëmtuar a për ta shkatërruar. E kanë lëshuar (i janë liruar) rrathët nuk është rregull nga mendtë, i kanë luajtur dërrasat. E solli rreth
a) dikë e solli rrugë drejtë;
b) diçka e vuri vijë një punë. Është shoshë pa rreth shih te SHOSH/Ë,~A. E shtiu (e futi) rreth dikë e zuri ngushtë, s’e la lëvizë as andej as këtej, e mbërtheu vend; e rrethoi. Upër rreth oxhaku shih tek OXHAK,~U. Mori rrethin e daulles iron. nuk mori asgjë. I vuri rreth kokës e vuri veten një gjendje vështirë, i nxori kokëçarje vetes. Me sistem rrethi sport. duke i bërë gjitha ndeshjet ndërmjet skuadrave një për një për përcaktuar fituesen.
RRETH <i>I. ndajf.
hapësirën nga gjitha anët afër dikujt a diçkaje, rrotull, përqark; vijë mbyllur si rreth. Rreth e rrotull (rreth e qark, rreth e përqark, rreth e rreth) nga gjitha anët, përreth. Vendet rreth e rrotull. I rrinë rreth. I vjen (i sillet) rreth dikujt a diçkaje i sillet rrotull; i rrotullohet. Vjen (sillet) rreth rrotullohet. Vështroj rreth e rrotull (rreth e qark). I bie rreth e rrotull (rreth e qark) e përshkoj, e shkel nga gjitha anët, i bie rrotull.
II. parafj. Përdoret me një emër rasën rrjedhore për treguar:
1. Vendin, sendin ose njeriun, gjitha anët e cilit gjendet dikush a diçka, kryhet një veprim ose përqark cilit lëviz a grumbullohet dikush a diçka; rrotull, përqark. Rreth shtëpisë. Rreth zjarrit. Rreth Diellit (Tokës). Rreth qytetit (fshatit). Rreth sofrës (tryezës). Rreth flamurit. Rreth Partisë. Mblidhen rreth nesh. Rrotullohet rreth tij. Ka grumbulluar rreth vetes. Rreth e rrotull (rreth e qark, rreth e përqark) dikujt a diçkaje.
2. Kohën, pak çaste para a pas cilës kryhet një veprim ose moshën e përafërt dikujt; afër, aty nga. Rreth mbrëmjes (mëngjesit, drekës). Rreth orës pesë. Rreth mesit natës. Rreth tridhjetave.
3. Çështjen ose diçka për cilën flitet; për, mbi. Diskutimet rreth raportit. Flas rreth një studimi (romani).
III pj. Pak a shumë, pothuaj, afër, afërsisht. Rreth dhjetë muaj. Rreth dyqind veta. Rreth tetë kuintalë.
* Rreth e rreth jo drejtpërdrejt, anës e anës, larg e larg. Vjen rreth (rrotull) dikush shih te RROTULL. Vinin rreth rronin disi, jetonin me ato kishin. Vjen rreth (rrotull, anës) për shi (për dëborë) shih te RROTULL. I vjen (i sillet) rreth (rrotull, vërdallë) dikujt shih te RROTULL. vjen ( sillet) rreth (rrotull) diçka shih te RROTULL. S’kam ku vij rreth (rrotull) shih te RROTULL. Vërtitet rreth poçit shih te POÇ,~I. Sillet kot rreth (rreth e qark) dardhës dikush shih te DARDH/Ë,~A.

Reklama