Reklama

Para

PARA <i>f.1. Monedhë prej metali ose prej letre me një vlerë caktuar, e nxjerr qarkullim shteti nëpërmjet bankës dhe shërben si masë e vlerës për shitjen e blerjen e mallrave; holla. Para vogla ( holla, prishura). Para thata para flori vëna mënjanë. Para letër. Para xhepi holla për shpenzime vogla, përditshme. Mori para. Kish vënë para mënjanë. E ruan (e kursen) paranë. Bënte para fitonte shumë. Numëroi (pagoi) paratë. Derdh paratë arkë. Paguan me para dorë. Theu (këmbeu) paratë. Pret (nxjerr) para. Nuk punon për para. Nderi nuk blihet me para. fj. u. Njeriu bën paranë, jo paraja njeriun. fj. u.
2. vet. nj. ek. Mall i veçantë, qarkullon trajtën e monedhave, i cili shpreh vlerën e gjitha mallrave tjera dhe shërben si ndërmjetës për shkëmbimin e tyre. Malli dhe paraja. Lindja e parasë. Njësia e parasë.
3. vet. nj. bised. Pasuri holla; kapital. Kishte para madhe.
4. vjet. Monedhë turke e kohës sundimit osman me vlerën e një dyzetës pjesë groshit.
* Sa para bën nuk vlen, është e kotë. S’lidh para shih te LIDH. Tundi paratë shih tek TUND. Pesë para gjë shih te PES/Ë,~A. U zunë (u grindën) për pesë (për dy) para spec u zunë (u grindën) për diçka fare pa rëndësi, për diçka shumë vogël, për hiçmosgjë, kot koti. Me pesë para xhep shih te PES/Ë,~A. Pesë para oka (dy groshë oka) mospërf. shih tek OK/Ë, ~A. Nuk bën pesë para nuk vlen fare, nuk vlen hiçgjë, është diçka fare pa vlerë. E bëri ( bëri lëkurën) për pesë (për dy) para dikujt s’i la gjë pa thënë, ia përplasi gjitha fytyrë; e fëlliqi a e turpëroi para tjerëve. Nuk i bën (nuk i vlen) lëkura një para dikujt nuk vlen fare, nuk është i aftë për asgjë. Futet pesë para grosh shih te GROSH,~I. Nuk ka (as) pesë (as dy) para mend nuk ka mend fare, është i lehtë nga mendja, nuk thellohet fare, i merr gjërat me lehtësi; nuk ia pret mendja. Është pesë (dy) para burrë (njeri) ka trup vogël e imët, është shumë i shkurtër dhe i dobët, nuk ta mbush syrin nga pamja; është një njeri pa rëndësi, pa vlerë. E bleu belanë me para e kërkoi vetë një keqe.
I hodhi paratë erë shih tek ER/Ë,~A I. Ishte gacë para shih te GAC/Ë,~A. Është shok me para është shok i rremë dhe vetëm për interes, nuk është shok i vërtetë. Kishte para me thasë (me thes) dikush shih te THES,~I. E lidh paranë (lekun) nyjë shih te NYJ/Ë,~A. Mbeti pa para e pa pullë dikush mbeti bosh, nuk ka asgjë, mbeti me duar zbrazur. E shiti (e bleu) për pesë para shih te PES/Ë,~A. Njihet (dallohet) si paraja e kuqe mospërf. shih te KUQ (i), ~E (e). Ka prerë para madhe dikush shih te PRES I. thyente kokën (kryet) me para shih te THYEJ. Paraja e bardhë për ditë zezë vjet. paratë e kursyera e ndihmonin njeriun kalonte lehtë një gjendje vështirë ditë fatkeqësish etj.
PARA <i>f.1. Fem. e PAR/Ë,~I (i) 1,2. E para e klasës.
2. Gjellë (si supa, makaronat etj.), hahet fillim drekës a darkës përpara gjellës kryesore a dytë.
3. vet. nj. Fillimi i një pune, kreu. Nisën nga e para. E shpjegoi edhe një herë nga e para.
4. si fj. ndërm. pari.
* E para e punës radhë parë, pari; kryesorja. E priti me parat dikë e priti keq, e priti me këmbët e para.
PARA <i>I. ndajf.
Përpara. Eci (bëri) para. U ul para. Bëri një hap para. Iu vuri bukën para. Mos i dil para. Para-marsh! komandë, e cila jepet nisë ecjen një njeri ose një grup njerëzish, vënë rresht për stërvitje, për mësim etj.
II. parafj. Përdoret me një emër a me një përemër rasën rrjedhore, shënon:
1. Njeriun, sendin ose vendin, përballë a anën e përparme cilit ndodhet dikush a diçka, lëviz një gjë etj.; kund. prapa; pas. Para shtëpisë. Para oxhakut. Para derës. Para hyrjes godinës. Mos dil para makinave! Rrinte para meje.
2. Njeriun ose grupin e njerëzve, prani cilëve vepron dikush ose me cilët ballafaqohet dikush. Rrinte urtë para t’et (para mësuesit). S’e pinte duhanin para babait. E kritikuan para kolektivit (para klasës, para shokëve). E nxorën para gjyqit.
3. Gjendjen a dukurinë, përballë cilës ndodhet a vihet dikush. Para rrezikut.
E vunë para përgjegjësisë. Gjendet para një problemi vështirë.
4. Kohën, datën, ngjarjen etj., prag cilës bëhet diçka; veprimin a dukurinë i prin një ngjarjeje a një veprimi tjetër; kund. pas. Para nisjes. Para dreke. Para Vitit Ri. Para Çlirimit. Para zgjedhjeve. Para erës re. E plotësuan planin para afatit caktuar (dy muaj para zotimit). Erdhi para kohe.
5. Kohën ka kaluar duke u nisur nga e sotmja; kund. pas. Para një jave (një muaji). Para disa ditëve. Para dy vjetësh.
6. Njeriun a sendin me cilin krahasohet dikush a diçka; krahasim me…, ndaj… Nuk vlente para tij. S’ishte gjë para vëllait.
III. pj. Përdoret bashku me pjesëzat mohuese nuk, s’, mos për zbutur pak kuptimin e foljes, me cilën lidhet. S’para i pëlqente nuk i pëlqen edhe aq. Nuk para sheh nga sytë nuk sheh aq mirë. S’para bën nuk është aq i përshtatshëm sa duket. Mos para e ngacmoni (e përkëdhelni)! mos e ngacmoni (e përkëdhelni) edhe aq shumë! Mos para i dilni sy! mos i dilni aq dendur para sysh!; përpiquni t’i dilni sa pak para sysh!
* Para (përpara) se… lidh. shih te PËRPARA. Para gjithash shih te GJITHË (i,e). Para (përpara) hundës dikujt shih te HUND/Ë,~A. Para (përpara) syve dikujt shih te SY,~RI. Bëj (çaj) para (përpara) shih te PËRPARA. Vetë para e vetë pas fillikat i vetëm, pa njeri tjetër. Nuk i dilet para (përpara) shih te PËRPARA. E vuri (e mori) para (përpara) dikë shih te PËRPARA. E ka vënë punën para (përpara) shih te PËRPARA. E ka parë diellin para teje shih te SHOH. E kemi ardhmen para (përpara) shih te PËRPARA.
PARA- <i>fjalëform.Pjesë e parë e fjalëve përbëra e përngjitura u përgjigjet kuptimeve ndajfoljeve përpara e para dhe shërben për formuar:
a) emra p.sh. parabimë, paraçlirim, paradite, paradreke, paradhënie, paradhomë, parafjalë, parafolës, parakthinë, parakusht, parapleqëri, paraprovim, pararojë, parastërvitje, parashtesë, parathënie etj.
b) mbiemra p. paraardhës-e, parafundor-e, parakapitalist-e, i parakohshëm, parakombëtar-e, parambrojtës-e, parashkollor-e, paratheksor-e, paraushtarak-e etj.
c) folje p.sh. paracaktoj, parafytyroj, parakaloj, paralajmëroj, parandaloj, parapaguaj, parapëlqej, parapërgatit, paraqit, parashikoj, parashtroj etj.
d) ndajfolje p. parasysh etj.

Reklama