Mund

MUND <i>m.1. Mundimi e përpjekja bëjmë për kryer një punë zakonisht rëndë, për kapërcyer një vështirësi etj.; punë e madhe ose e rëndë lodh, diçka e vështirë mundon. Me mund madh. Kërkon mund e djersë. S’ia vlen mundi. S’i shkoi mundi kot. E shpërbleu mundin.
2. Fryti i punës e i përpjekjeve ka bërë dikush. Mundi i popullit. Ma gëzofsh mundin! I rrëmbeu (i grabiti) mundin.
MUND <i>I jokal.1. Kam fuqi, zotësi, aftësi etj. për bërë një punë a një veprim, jam gjendje kryej a arrij diçka; e kam dorë ta bëj diçka; jam i zoti a i aftë për diçka; mundem. Po mundësh, eja (rri)! Sa mund, aq bëj. Ndihmuan me ç’mundën. Bëri (piu, hëngri) sa mundi. Foli ç’mundi. Kush mundi, mori. Fle (ha) ku mundë fle (ha) pa pyetur se ku, pa e zgjedhur vendin, ku ketë mundësi, ku t’i jepet rasti. S’mund .
2. (zakonisht me pjesëzat mohuese s, nuk dhe mos). Jam pa qejf, s’jam mirë me shëndet, jam sëmurë. Nuk para mund. Sot s’mund. Si je? – dhemb koka, nuk mund.
3. kal. Përdoret si folje gjysmëndihmëse me vlerë modale, zakonisht trajtën e vetës tretë numrit njëjës, për ta paraqitur si mundshme a si lejueshme atë shpreh folja ose fjalia e mëpasme; mundem. Mund hajë ( pijë) vetë. S’mund ta bëj (ta them, ta tregoj). S’mund duronte ( priste) . S’mund lejohet ( pranohet). Mundi shpëtonte. Mund niset nesër a pasnesër. Mund ketë ardhur. Mund jetë kështu. U largua pa mundur takohej me .
* Aq mundi, aq shkundi shih te SHKUND.
MUND <i>II kal.1. E vë poshtë dikë, e vë nën vete, dal fitimtar mbi një ndeshje, një luftë etj.; mposht. E mundi armikun (kundërshtarin). I mundëm luftë. I mundën futboll ( shah). E mundi me pikë. Dy mace mundin një ari. fj.u.
2. kal. Nuk e lë diçka thyejë a mposhtë, nuk dorëzohem, nuk jepem para diçkaje, por i qëndroj dhe ia nënshtroj vullnetit tim; e përballoj dhe e kapërcej diçka; e mposht, e shtyp; vet. veta III (me një trajtë shkurtër përemrit vetor r. kallëzore) dobëson, ligështon, mposht a thyen diçka e rëndë a e keqe (një sëmundje, një fatkeqësi, një ndjenjë e rëndë etj.). E mundi hidhërimin (dëshpërimin, dhembjen). E mundi gjumin. E mundi sëmundjen. I mundën fatkeqësitë (vuajtjet). mundi gjumi (lodhja). E mundi sëmundja. Trim është ai mund veten. fj.u. trim është ai mposht dobësitë e veta, veset etj. E mundën vështirësitë (vuajtjet, mundimet).

Reklama