Mbi

MBI <i>parafj.1. Përdoret me një emër ose përemër rasën kallëzore, shënon: 1. Sendin, vendin etj., sipërfaqen e cilit ndodhet ose lëviz dikush a diçka, bëhet ose zhvillohet diçka; sipër ; kund. nën. Vë mbi tryezë. Ra mbi gurë. Shtrihem mbi rërë. Rrëshqet mbi akull. Hipi mbi pemë (mbi mur, mbi çati). Vë mbi kokë. U ul mbi një trung. E mori mbi shpinë. U përhap mbi dysheme. Doli mbi ujë. I doli djersa mbi këmishë. Mos shkelni mbi bar!
2. Sendin, vendin etj., hapësirën sipër cilit ndodhet ose lëviz dikush a diçka, kryhet një veprim etj.; përmbi; kund. nën. Një pëllëmbë mbi kokë. Pak mbi shtyllën e sipërme. Urë mbi lumë. Dyqind metra mbi tokë. Fluturoi mbi det (mbi qytet).
I kaloi mbi kokë. U ngjit mbi re. Llamba varej mbi tryezë.
3. Dikë, kundër cilit veprojmë ose një vend, drejt cilit hidhemi. U hodhën mbi armikun (mbi kundërshtarin). U sulën mbi tankun gjerman. U turrën (u sulën) mbi kështjellë (mbi qytet). Qentë u lëshuan mbi ujkun. gjithë mbi ta!
4. libr. shih PËR (përdoret zakonisht tituj veprash shkencore, publicistike etj.). Mbi bazat e leninizmit. Mbi zhvillimin e bujqësisë. Mbi arsimin dhe kulturën.
Mbi përdorimin e bimëve mjekësore.
5. (edhe me një numëror). Cakun, njësinë, gjendjen a diçka tjetër merret si pikënisje, si masë, si kufi etj. ose sipër cilës është a kryhet diçka; shumë se…; kund. nën. Zotime mbi planin (mbi normën). Dhjetë përqind mbi mesataren.
Dy gradë mbi zero. Një ton mbi ngarkesën e zakonshme. Zotime mbi detyrën.
Erdhën mbi njëqind. E shkroi mbi katër herë. Ishte mbi moshën e caktuar.
6. Dikë a diçka është nën një tjetër ose diçka sipër, përtej a jashtë cilës bëhet një punë, krijohet një gjendje e re etj. Vë interesin e përgjithshëm mbi gjithçka.
Mbi gjithë donte nënën. Nuk vë njeri mbi . E vinte veten mbi tjerët (mbi masat). Thonë se qëndrojnë mbi klasat (mbi blloqet, mbi shtetin). Mbi gjitha… para gjithash …
7. libr. Diçka shërben si themel, drejtim a pikënisje për një veprim mëtejshëm; bazë të… Mbi bazën e vendimeve (e udhëzimeve, e parimeve). Mbi propozimin e kryetarit. Mbi bazën e tetëvjeçares. Mbi këtë bazë… (mbi këtë pikë…).
8. (me një emër përsëritet). Një shkallë lartë cilësisë a gjendjes shprehet nga emri; shumë, tepër. Trim mbi trima shumë trim, kryetrim. Mbledhje mbi mbledhje shumë mbledhje. Halle mbi halle shumë halle. Borxhe mbi borxhe shumë borxhe. Pengesa mbi pengesa shumë pengesa.
9. Sendin shërben si objekt i veprimit tonë. Rri gjithë ditën mbi libra.
MBI- <i>fjalëform.1. Përdoret si parashtesë për formuar emra, mbiemra e folje shënojnë: 1. Send, dukuri, cilësi, veprim etj. është, lëviz a zhvillohet sipër diçkaje, sipërfaqen ose pjesën e sipërme saj; p.sh. mbibishtëz, i mbidheshëm, mbifushë, mbikalim, mbikrah, mbilëkurë, mbishartesë, mbishkrim, mbishkruaj, mbitokësor, i mbiujshëm, mbivetull etj.
2. Send, dukuri, cilësi, veprim etj. i shtohet diçkaje tjetër dhe e rrit atë; p.sh. mbiharxhim, mbishtesë, mbishtresë, mbishtresohet, mbitaksë etj.
3. Send, dukuri, cilësi, veprim etj. qëndron sipër tjerëve, ngrihet lart se ata ose i kapërcen ata; p.sh. mbidialektor, mbiklasor, i mbinatyrshëm, mbinjeri, mbinjerëzor, mbisundon, mbishtetëror etj.
4. Send, dukuri, cilësi, veprim etj. ka përmasa mëdha a forcë madhe se tjerët ose është sasi madhe se zakonisht; p.sh. mbiçmoj, i mbifuqishëm, mbingacmim, mbingopje, mbingroh, i mbinxehur, mbivlerësoj etj.
5. Send, dukuri, cilësi, veprim etj. del nga një tjetër, lidhet a ka bëjë me etj.; p.sh. mbiemër, mbiemëroj, mbifitim, mbijetoj, mbikëqyr, mbikohë, mbipunë, i mbiquajtur, mbivlerë etj.

Reklama