Reklama

Gjatë

GJATË <i>mb.1. ka shtrirje madhe hapësirë njërën nga përmasat ( gjatësi), zgjatet shumë nga njëri skaj tjetrin; ka gjatësi madhe nga sa duhet a nga sa është e zakonshme ose krahasim me një tjetër; kund. i shkurtër. Shkop i gjatë. Degë gjata. Fije e gjatë. Rrugë e gjatë. Me këmbë (me duar) gjata. Me mëngë gjata. Gishtërinj (thonj) gjatë. Qafë e gjatë. Flokë gjatë. Lesh i gjatë. Çorape gjata. Pantallona gjata. Pushkë e gjatë. Hije e gjatë. Valë gjata. elektr. valë e kanë hapin e lëkundjes madh se 3000 metra. Ecën me hapa gjatë. Bëhet i gjatë zgjatet. I pres drutë gjata. I rri i gjatë fundi.
2. zgjatet, shtrihet një madhësi caktuar njërën nga përmasat ( gjatësi), ka gjatësinë e matur. Katër metra i gjatë. Një kilometër i gjatë. Sa i gjatë është?
3. ka trup lartë; kund. i shkurtër. Burrë i gjatë. Plep (lis) i gjatë. Është bërë i gjatë.
4. zgjat shumë kohë; zgjat a vazhdon shumë se zakonisht ose shumë se një tjetër; shtrihet shumë kohë a kërkon një periudhë kohe pak a shumë madhe; kund. i shkurtër. Kohë e gjatë. Dimër i gjatë. Verë e gjatë. Ditë (natë) e gjatë. Luftë e gjatë. Sëmundje e gjatë. Pushim i gjatë. Me afat gjatë. Me jetë gjatë! ur. Gjithë ditën e gjatë gjatë gjithë ditës. Gjithë natën e gjatë gjatë gjithë natës. Udhëtim i gjatë. Heshtje e gjatë. Mungesë e gjatë. Mbledhje e gjatë. Film me metrazh gjatë.
5. ka vëllim madh (për shkrime e vepra letrare); zgjatet shumë, duke i dhënë me hollësi gjërat (për diçka shkruar ose për një fjalim, për një bisedë etj.); kund. i shkurtër. Tregim i gjatë. Novelë e gjatë. Fjalim (referat) i gjatë. Bisedë e gjatë.
6. gjuh. zgjatet tepër kur shqiptohet, ka gjatësi madhe shqiptim; kund. i shkurtër. Zanore e gjatë. Rrokje e gjatë. Diftong i gjatë.
7. Përd. em. sipas kuptimit 3 mbiemrit. Dy shkurtër dhe një i gjatë mes. I gjati është shërbëtori i shkurtrit. shak.
* S’e bëri gjatë
a) veproi shpejt, veproi menjëherë, nuk e zgjati;
b) i ra shkurt, nuk e zgjati. S’i bëri gjatë dikujt nuk e duroi shumë, nuk e priti shumë, s’ia zgjati. Nuk e ka gjatë e ka fundin shpejtë, është afër fundit, nuk do rrojë edhe shumë, po i afrohet vdekja; nuk do vazhdojë shumë. Muajt e gjatë muajt kanë nga 31 ditë. Si bën drutë gjata shih te DRU,~JA. E ka dorën gjatë (i ka duart gjata) keq.
a) është mësuar rrahë, e ka zakon godasë tjerët;
b) vjedh, rrëmben. E ka fytin gjatë ( madh) ha shumë, s’lë gjë pa ngrënë, është hamës i madh. E ka gjuhën (llapën) gjatë ( madhe) është llafazan, flet shumë; nuk mban dot gjë fshehtë, i tregon gjitha. E ka hundën gjatë ( madhe) është mendjemadh, është fodull. E ka sqepin gjatë flet shumë me vend e pa vend; nuk i rrihet pa folur për çdo gjë e për këdo. Nuk e ka gjatë se… nuk rron tepër se…; nuk duron a nuk qëndron tepër se…
GJATË <i>I. ndajf.
1. Duke shkuar rrugën gjatë për arritur diku, nga është rruga e gjatë, andej nga del larg; kund. shkurt. I ra (i doli) gjatë. Andej del gjatë.
2. Për shumë kohë, për një kohë gjatë; kund. pak. Ndenji gjatë. Mendoi gjatë. Vazhdon gjatë. Shkoi gjatë kërkoi shumë kohë, u zgjat shumë. Foli gjatë. Jo gjatë pak kohë.
3. Duke i dhënë me hollësi gjërat, duke e shtjelluar me shumë fjalë; hollësisht; kund. shkurt. Shkruan gjatë. E shtjelloi gjatë. Jo gjatë shkurt. Ka dalë gjatë. I ra gjatë e zgjati shumë.
4. shumë, tepër; tej ( shkallën krahasore, zakonisht me mohim). Nuk ndenji (nuk foli) gjatë. Nuk e di gjatë nuk e di tej. Nuk çoi gjatë nuk e zgjati shumë. Nuk shkohet gjatë kështu nuk mund vazhdohet tej kështu.
II. parafj.
1. Përdoret me një emër rasën rrjedhore për treguar drejtimin e lëvizjes diçkaje gjatësi pranë një vendi; buzë, anës. Gjatë rrugës. Gjatë lumit. Gjatë bregut. Gjatë kufirit.
2. Përdoret me një emër rasën rrjedhore për treguar kohën, brenda caqeve cilës kryhet një veprim; kohën e… Gjatë drekës. Gjatë verës (dimrit). Gjatë vitit. Gjatë provave. Gjatë luftës. Gjatë fushatës. Gjatë muajit mars. Gjatë kësaj kohe.
* Gjatë e gjerë (gjerë e gjatë) shih te GJERË. Sa gjatë gjerë (sa gjerë gjatë) gjithë gjatësinë e gjerësinë; plotësisht i shtrirë. S’e bën gjatë vepron shpejt, nuk e zgjat, s’e bën gjatë. Nuk e shpie (s’e çon) gjatë
a) do vdesë shpejti (për një sëmurë rëndë a për një njeri moshë shumë shkuar);
b) nuk dëshiron ta ngacmojë a ta thellojë një punë tej, do ta lërë me kaq; nuk do ta vazhdojë a nuk do ta ndjekë tej.

Reklama