Bashkim Shehu: Jetojmë në kohë kulturalisht të këqija

Me romanin “Loja, shembja e qiellit”, shkrimtari Bashkim Shehu është shpallur fitues i çmimit letrar “Balkanika 2015”, duke shënuar herën e dytë për këtë shkrimtar, dhe tretën historinë 19-vjeçare Shqipëria klasifikohet vend parë.

Me romanin “Loja, shembja e qiellit”, shkrimtari Bashkim Shehu është shpallur fitues i çmimit letrar “Balkanika 2015”, duke shënuar herën e dytë për këtë shkrimtar, dhe tretën historinë 19-vjeçare Shqipëria klasifikohet vend parë. Jehona e këtij çmimi ende nuk ka dalë nga turet letrare shkrimtarit, kur sapo u botua Francë u përfshi konkurrimin për Prix Méditerranée Etranger 2018, duke merituar Vlerësimin Special jurisë, një çmim jepet çdo vit për letërsinë e përkthyer dhe fituesit ndër vite janë Ismail Kadare, Umberto Eco, Jashar Qemal, Orhan Pamuk, Claudio Magris etj. Por një kontekst gjerë librave tij, raportin me shkrimin, letërsinë bashkëkohore shqiptare, me gjuhën, me ndikimet nga tradita dhe letërsia e huaj, shkrimtari Bashkim Shehu është ndodhur dje Tiranë festivalin “Ditënetët e librit”, duke u vënë për një orë përballë një auditori zgjedhur, moderuar nga gazetari Ben Andoni, dhe me pjesëmarrjen e përkthyeses nga shqipja gjuhën spanjolle Maria Roces Gonzales.

Shumë shkrimtarë kanë një përvojë krejtësisht personale për kohën e shkruarit, se si e menaxhojnë krijimtarinë, për cilën Shehu ka thënë senuk shkruaj me ngut, por ngadalë. Jo shumë se dy faqe, çdo ditë mëngjes, nga dy orë’. Ndërsa ka treguar se pjesa tjetër e ditës tij kalon me përkthime, përfshirje aktivitete kulturore, ose është përgjigje ftesave, siç qe edhe rasti i mbrëmshëm përballë lexuesve tij. “Prej disa viteve nuk kam një punë fikse, jam freelance. Kam arritur deri tani kem mëngjes kohën time për shkruar”.

I pyetur për qasjen emocionale kur nis shkruajë, Shehu është shprehur se stabiliteti emocional është një nga faktorët e domosdoshëm për , ndonëse përmend se ka autorë shkruajnë nën stres, ose nga dhimbja. “Unë tepër besoj, dhe arrij shkruaj vetëm një gjendje plotë qetësie, me mendje ftohtë”, ose siç citon një shkrimtar Tomas Man, se shkruan “ ekstazë akullt”.
Shehu është një shkrimtar i tërhequr, krijon rrymën e tij, atmosferën e shkruarit kur raport me angazhimin social krijon një raport krejt tjetër. Nuk ka zhurmë kur ndan krijimtarinë dhe shkrimtarin si qytetar. këto dy kontekste, zëri i parë, ai krijues flet një formë ndjeshmërie, duke thënë se krijimtari nuk ka duhet, por dua”. Ndërsa kontekstin e letërsisë angazhuar, Shehu thotë se për një shkrimtar nuk ka detyrim, por si qytetar tregon se ka një detyrim shtesë, detyrimin moral për përdorur për mirë ndikimin e tij, si një personazh publik.

Si reflektohet Shqipëria Spanjë, laboratorin krijues Shehut?

“Mendoj se kujtimet zënë vend, jo kujtimet sensin e ngjarjeve por jetuara. Por si një lloj atmosfere një kohe caktuar, ku vërtiten ngjarjet e librave shkruaj, dhe ndihem mirë atë botë gjysmë imagjinare, gjysmë reale, sepse kujtimet përzihen gjithmonë me imagjinatën. Ngjarjet e sotme pak. Nuk mendoj se shkrimtari duhet medoemos shkruajë për sotmen”.

këtë bisedë ka ardhur edhe ndërhyrja e përkthyeses nga shqipja spanjisht, e konsideruar si pasardhësja e përkthyesit njohur, Ramon Sanches ndarë nga jeta shtatë vite parë. Maria Roces Gonzales duke folur për veprat kanë kaluar përmes duarve saj, nga fondi letrar i Bashkim Shehut, tha se nga romanet e para, e deri tani ka ndryshuar krijimtaria e tij. veçanti Gonzales ka theksuar se letërsia shqipe ka gjetur strehën e saj gjuhën spanjolle, ku shpesh i është dashur edhe dalë jashtë kësaj bote, siç tregon për rastin e burgut Burrelit, krahasim me burgjet e Frankos Spanjës.

Duke iu rikthyer shkrimtarit Bashkim Shehu, i pyetur për laboratorin e shkrimit, teknikat, ai është shprehur: “Për shkrimtarin e rëndësishme është ketë stil autentik, ketë një vitin. Teknikat janë një gjë importohen sikurse edhe mund shpiken. Mendoj se kam përdorur disa regjistra stilistikë ndryshëm vijnë vetvetiu”.

Tani ka disa romane qarkullim, Bashkim Shehu i përgjigjet pyetjes mbi karakteret ka shkruar, si janë sjellë personazhet e zakonshëm dhe ata gdhendur. “Unë i bëj personazhet dhe disa zakonshëm, e disa pazakonshëm”.

Kur një shkrimtar përfshihet dimensione ndryshme, këtë rast Shehut qoftë duke u marrë me përkthimin, apo projekte tjera letrare për vështirësia e madhe nuk qëndron këto “kapërcime”. Shkrimtari tregon se vështirësia me e madhe për është për kaluar nga një vepër, shkrimin e një vepre tjetër do shkruajë. “Kjo ndodh mua, kur mbaroj shkruari një roman duhet rrijë një farë kohe. Edhe nëse e kam idenë për tjetrin mund shkruaj. Ndryshe e kam nga përvoja nuk ecën puna. Mbasi kam mbaruar një libër, nëse jam përpjekur shkruaj diçka menjëherë, kam prishur e kam hedhur kosh plehrave derisa kam gjetur tamam, tastierën ku duhet godas”.
I pyetur se sa i ndikuar është nga letërsia bashkëkohore sot, Shehu është përgjigjur se “domosdo është mirë përfitosh nga tjerët. Ka dy lloj krijuesish, po marrim pikturën, duke sjellë dy tipa idealë: Shagall ka një mënyrë përcaktuar, vetme e zotëron perfeksion, është edhe Pikaso kalon nga një gjuhë pikture një tjetër. Sigurisht, pa e krahasuar veten me Pikason, unë mendoj se i përkas atij rasti. Vetëm tipologjikisht, as personalisht jo. Nga ana tjetër, me siguri duhet kem ndikim nga autorë bashkëkohore, them atë ndiej kur lexoj, janë Danilo Kish, apo Roberto Bolano”.
Me kuriozitetin se cilën traditë letërsisë mirë shqiptare është mbështetur, Shehu tha se ndjen afër tij Migjenin, Kutelin dhe Kadarenë. Përkthyesja e Shehut gjuhën spanjolle duke plotësuar këtë bisedë tha se lexuesit spanjollë, ata kanë nivel lartë, sigurisht tërhiqen nga veprat e shkrimtarit shqiptar, ndërsa për ata lexojnë bestseller, thotë Gonzales, Bashkimi është i padeshifrueshëm.

Duke folur për një raport si përkthehet nga gjuhë tjera, drejt Spanjës, Gonzales me një përvojë mjaft gjatë njohjes me Shqipërinë, tha se janë botuesit i zgjedhin autorët, dhe jo ata si përkthyes.

Duke shtruar bisedën mbi krizën e romanit, dhe çfarë po ndodh sot me botën letrare, Shehu ka folur: “Vazhdimisht, gjatë gjithë modernitetit është folur për vdekje romanit, sikurse për vdekjen e Zotit, është folur për vdekjen e letërsisë, autorit, njeriut, artit gjithmonë sikur është një seri nekrologjish. Nuk mendoj se romani ka vdekur apo se ka një krizë romanit. Ndërkaq mendoj se përgjithësi ka një farë rënie letërsisë krahasim me dekadat e para shekullit XX. Këto luhatje letërsi, nivelit kanë ndodhur dhe do ndodhin gjithmonë. Tani thjesht janë kulturalisht kohë këqija”.

Reklama