Home » Memoria historike (komunizmi, nacionalizmi dhe elitat tona politike)

Memoria historike (komunizmi, nacionalizmi dhe elitat tona politike)

Bedri Islami

Është një fakt i pamohueshëm: memoria historike e një kombi nuk mund ndahet. Ajo nuk mund gardhohet si një arë e zakonshme, kur pjesët dy anët e saj do i thonë njëri-tjetrit sekjo këtej anës sime është e mira dhe e vetmja e mirë e mundshme”.

Aq tepër nuk mund ndahet memoria historike e një kombi një periudhë relativisht afërt, kur ende janë ndjeshme gjërat kanë ndodhur dhe kur vetë historia e shkruar nuk është ngjizur si duhet.

Ndoshta periudha e diskutuar e pas vitit 1990 ka qenë pikërisht kjo është sot, duke nisur nga viti 1941, kur skenën politike shqiptare u dukën për herë parë pas kaq vitesh, dy forca ishin jo vetëm ndryshme, por shpesh herë edhe kundërta, cilat, vërtetë, u rreshtuan dy anët e kundërta poleve historike.

Ajo ndarje është ende sot e pranishme jetën tonë politike, megjithëse shumë akuj janë shkrirë mes tyre, jo sepse idetë dhe vizionet kanë pasur kanë ndryshuar, por sepse njerëzit sot i kanë marrë mbi vete këto prioritete politike, kanë ndryshuar.

Nëse, disa kohë parë, ndarja ideologjike përbënte “murin partiak”, tani kjo është veçse një lojë e zakonshme, edhe po ta përmendësh, ndjehesh disi ndryshe, pasi kufiri mes ndarjeve ideologjike ka rënë prej kohësh dhe rikthimi tek ato bëhet vetëm atëherë kur kërkohet një rifutje ndryshe politikë.

Partitë klasike vitit 1941 e pas, Partia Komuniste, Balli Kombëtar, Legaliteti, fillesa partish ditët e fundit luftës , si Socialdemokratja, tani, ose janë shuar, ose janë pavlera, ose janë shndërruar nën emërtime tjera. Asnjëra prej tyre nuk ka atë vizion kishte asaj kohe, megjithëse lufta për pushtet është gjithnjë e e ashpër. Sepse tashmë, brenda vetes ka edhe luftën mbi monopolin e financës, duke krijuar secila për vete oligarkinë financiare, e cila i mban  pushtet por edhe e dredh sa herë asaj, oligarkisë i teket ndërrojë kuajt e pushtetit.

A ka qenë jetike dhe e domosdoshme ndarja e kohës luftës? A mund kishte vepruar ndryshe dhe Shqipëria, ndryshe nga gjithë shtetet e tjera u përfshinë luftën kundër nazizmit, mund kishte një konfiguracion tjetër politik edhe pas luftës? A ka pasur shanse humbura dhe cili ishte shansi i parë i humbur këtë luftë? Cilët ishin kohën e luftës “perëndimorët shqiptarë” dhe cilët ishin pjesë e agresorëve? Mbi cilin krah rëndoi urrejtja, ndjekje dhe vrasjet masive ushtrisë pushtuese dhe cilët lodronin bashku me to? Çfarë ndodhi pas luftës a mund eliminohej dhe kishte një vend tjetërsoj, ku mendimi politik kombëtar ishte mbi ideologjinë?

gjitha këto janë rizgjuar edhe një herë pas debatit hapur, shumë artificialisht, si një moment i pritur shpërthimi ku u përfshi edhe ish presidenti Nishani, si njëri ndër kapterët e bujshëm historisë fundit, lidhet me kampet e përqendrimit, por edhe idetë e mbrapshta paraqitjes dy Shqipërive, njërës pro komuniste e tjetrës nacionaliste; njërës, jugut, ka mbështetur verbërisht lëvizjen komuniste dhe tjetrën, veriun, i ka qëndruar atij? Sa sakta janë gjitha këto? A ka pasur mes tyre një vijë ndarëse, ta zemë lumin Shkumbin apo e gjitha është ringritur tani, sipas një ideje ka ekzistuar edhe herët politikën shqiptare dhe , për herë parë është ngritur parlamentin shqiptar vitit 1923?

Jam i bindur se historiani Pëllumb Xhufi e di fare mirë se historia e kampeve internimit Shqipëri ashtu si burgjet politike, janë ndër tmerret rënda periudhës komuniste. Shpesh herë ata janë trajtuar edhe si krime kundër njerëzimit. Ai e di fare mirë, ndoshta shumë mirë se kundërshtuesit e një fjalie tij, se çfarë ka ndodhur këto kampe sepse si historian i ka ndjekur vazhdimësi. Duhet jesh tejet naiv histori dhe krejtësisht i amortizuar politikisht mos e pranosh vërtetën se regjimi i shkuar, vite ndryshme e zona ndryshme, kaloi ekstremitete paimagjinueshme. Historitë e sjella vite nuk e mohojnë këtë fakt, ashtu si nuk mohojnë edhe faktin tjetër se Shqipëri megjithë kushtet çnjerëzore dhe tmerrin e kampit Tepelenës, ka pasur Shqipëri kampe tjerë, ku tmerri ka qenë i rëndë, shtrirja kohë e tyre e gjatë dhe ku ka dominuar mbi gjitha jo vetëm ndëshkimi emër familjes, por sidomos ndëshkimi për bindjet politike. Burreli dhe Spaçi janë dy prej tyre.

Por le kthehemi fillimin e kësaj ndarje. Koha e luftës nacionalçlirimtare, periudhë e cila si kurrë parë e shumë vonë, e vendosi vendin një kamp fuqishëm antifashist, ku ishin përfshirë gjithë shtetet dhe bindjet e ndryshme synimin e një qëllimi pazakontë: luftën ndaj nazizmit.

Shumë nga ata sot paraqiten si përçues nacionalizmit shqiptar, vitin 1939 nuk ishin asgjë tjetër veçse karikatura tij. Duke qëndruar për 15 vite jashtë vendit tyre, si kundërshtarë monarkisë, ata kishin bërë paktin e djallit: njëra anë e tyre e madhja dhe e pushtetshmja pas okupimit fashist, për 15 vite me radhë, kishin siguruar jetesën e tyre mjaft komode pa punuar asnjë ditë, por nëpërmjet financimit legal dhe ilegal u bënte shteti serb. Ana tjetër, e mbështetur figurën e Mustafa Krujës, një italofil nga qeveria e Durrësit e vitit 1920 dhe kundërshtar me armë i Kongresit Lushnjës, financohej nga qeveria e Duçes, për ta pasur ashtu si e kishte, një falangë reservë pushtimin e vendit tyre.

Kjo klasë politike duke pranuar postet e larta qeverinë fashiste e humbi drejtën quhej nacionaliste dhe, fakt, nuk kishte asnjë lidhje me nacionalizmin. Njëkohësisht ata kishin humbur lidhjet me njerëzit dhe mentalitetin e tyre ishte ende bindja se emri kishin pasur vazhdonte ishte i fuqishëm dhe se trashëgimia familjare apo politike luante rolin vendimtar afirmimin e tyre. Nuk ishte as njëra e as tjetra. Ata i kishin humbur një herë, do i humbnin përsëri, dhe përpjekja bëhet tani për përmbysur kohën kur ata hodhën poshtë vetveten është njëra ndër dëshirat për ndarë memorien kombëtare, ashtu si gardhohet një arë.

Luftën e Dytë Botërore nuk ka pasur kurrë një periudhë cilën patriotizmi kuptimin e besnikërisë vetvetishme ndaj një qeverie kombëtare qytetarëve përfillej pak. Kur mbaroi lufta, qeveritë e paktën dhjetë vendeve vjetra europiane kryesoheshin nga njerëz fillimet e saj patën qenë rebelë, mërguar politikë, apo, e pakta, persona e kishin parë qeverinë e tyre si imorale dhe paligjshme “– do shkruajë historiani Eric Hobsbaëm.

Kur shkoi Londër dhe deklaroi me 18 qershor 1940 se nën udhëheqjen e tij Franca e Lirë do vijonte luftonte Gjermaninë, Charles de Goulle po kryente një akt rebelimi kundër qeverisë “ligjshme” Drancës Petenit, e cila kishte vendosur mënyrë kushtetuese t’i jepte fund luftës dhe këtë vendim saj e kishin mbështetur shumica dërmuese e francezëve kohës. Sikur Gjermania kishte fituar luftën, Curchill-i do ishte trajtuar nga qeveria e tij si një tradhtar, ashtu si u trajtuan liderët shtetërorë sllovakë e kroatë kohës nazizmit, cilët kohën e pavarësisë shtetërore kufizuar, si satelitë Gjermanisë Hitleriane u trajtuan si heronj.

Natyrisht Shqipëri nuk kishte personalitete përmasave tilla, por ata mund dilnin nga ajo klasë politike për disa vite ishte trajtuar si e tillë, kishte lënë emër historinë e vendit, nga ditët e para Pavarësisë dhe kishin qenë ndër shtetarët e parë.

Për fat keq, shumë vendit se historisë tyre personale, ata u gjendën kahun e kundërt historisë dhe, njëkohësisht kahun e kundërt historisë popullit tyre. Duke u bërë pjesë e qeverisë, nën sundimin fashist, edhe ato pak ngjarje pozitive bartën, si përhapja e arsimit shqip Kosovë etj., nuk mund hiqnin njollën mbi shpinën e tyre.

Qëndrimi ndaj kësaj klase politike, një herë ishte profashiste e pas u bë pronaziste, nuk mund ishte ledhatues, por as nuk duhej kishte shkuar përmasat e asaj ndodhi vërtetë.

Nuk duhet sjell ndër mend ato ndodhën shtetet e vjetra perëndimore me përkrahësit e lëvizjes dhe pushtimit nazist. Francë, Belgjikë dhe Holandë e Danimarkë, ata morën përmasa tragjike atë quhet “puridikimi” apo pastrimi i asaj quhej lëvizje kolaboracioniste dhe ato drejtues morën një emër përbashkët: kuislingë.

Megjithatë shembulli i tyre nuk justifikon atë ndodhi shtetin shqiptar. Nëse Belgjikë njerëzit vriteshin vitin 1945 pragun e shtëpisë vetëm se kishin lexuar një gazetë gjermane pa asnjë lloj gjyqi e kjo ndodhte ashpër Holandë e Danimarkë, shteti shqiptar kishte një mentalitet tjetër, ende nuk ishte formësuar ajo mund quhej ndërgjegjja kombëtare; përdallimi mes brezave duhej bërë si nevojë e domosdoshme e përbashkimit kombit; ndalimi i ndëshkimit duhej bërë çastin kur e drejta e tij nuk do kthehej hakmarrje verbër.

Megjithatë, gjitha këto, ndodhura një vend si i yni, ku caku i një fshati është njëjtën kohë edhe fillimi i një fshati tjetër dhe ku, një qytet gjithë janë njohur me njëri- tjetrin, nuk mund fshehë vërtetën nuk ka lidhje me atë çka ndodhi pas: Shqipëri ka pasur gjatë luftës kolaboracionistë ashpër, lidhur fuqishëm me pushtuesin ndërmorën emrin e tij vrasje masive, u bënë pjesë e masakrave dhe e tmerreve luftës.

Është fakt, me cilin mburren sot vazhduesit e ballistëve apo legalistëve djeshëm, se sulmet kundër forcave çlirimtare luftën antifashiste, shumë partizanë vrarë kishte nga armët e tyre se sa nga gjermanët. Thuajse gjitha masakrat e ndodhura është e pranishme forca mercenare e tyre. Halit Alia mund ketë sot një monument Peshkopi, por ai fakt ishte një mercenar i forcave pushtuese emër tyre u nis bënte masakra Skrapar, Vlorë, Mallakastër dhe është paguar për këto masakra. Nëse sot termi antikomunist është i njëjtë me fashist atëherë do thotë se klasa politike e dalë nga këto lëvizje është ende fillimet e vitit 1940 dhe se asgjë nuk ka mësuar nga historia.

Askush nuk e di sot me siguri se sa është numri i vrarëve luftën antifashiste. Nuk ka pasur e nuk ka një dëshmi saktë, pasi jo rrallë, janë ngatërruar viktimat dhe dëshmorët. Por, sidoqoftë ai ka qenë tepër i ndjeshëm për një vend si i yni. tre vite luftë u vranë shumë se 12 mijë djem e vajza shqiptare, kontribut i ndjeshëm antifashist. Nëse heqim sinorin kujtesën historike atëherë gjërat duhen kthyer Fillimin e Gjërave dhe jo mesin e tyre. Sepse tre vite luftë i kushtuan tepër gjak vendit.

Komunizmi gjet truall gatshëm Shqipëri jo se njerëzit e njihnin atë, por sepse një brez i tërë tejet i ri, u la përbuzje nga ata ishin mësuar ta ndanin vendin parcela krahinore, ku ende jeta ishte ndarë bajraqe dhe ku, megjithë përpjekjet e para monarkisë, gjërat kishin mbetur kështu. Veriun e Shqipërisë mbi 95 për qind e banorëve ishte analfabet dhe miti i bajraktarit ishte mbi gjithçka, edhe mbi rolin e shtetit. jugun e Shqipërisë pronarët latifodistë tokave, jo rastësisht u bënë proitalianë dhe e lidhën jetën e tyre me pushtuesin, sundonin me dorë hekurt.

Përballë tyre po gjente agun e saj një lëvizje e re, e cila edhe pse ishte utopike, e panjohur, e mjegullt, sillte me vete dy parulla pasluftës, tokën dhe barazinë.

Botuar Dita. Vijon…

 

Reklama

Lexo më shumë