Home » “Nuk jam akoma aq keq”

“Nuk jam akoma aq keq”

Dr. Adem Harxhi

Këto shënime i kam mbajtur fillim vitit 2002, kur Stephen W. Hawkingu, shkencetari i mirënjohur, festoi gjashtëdhjetë vjetorin e lindjes. Kishin kaluar 39 vjet pas diagnostikimit me ALS, kur ai me gjithë komunitetin shkencor ndërkombëtar gëzoi arritjen shkencore tij madhe.

Isha akoma Kaliforni, dhe i holla këto shënime, jo për treguar sukseset e tij fushën e fizikës, sepse kjo është absolutisht e pamundur ta bëj unë jam injorant këtë fushë, por për treguar se jeta dhe puna e Hawkingut është shembulli i mirë për demostruar se sa pakufizuara janë mundësitë e qënies humane.

 

****

Nuk ka lot fizikë, madje edhe kur miqtë mirë mund ta quajnë punën tjetrit “punë boshe”, ose kur teoritë besuara flaken mënyrë entuziaste, sepse eksperimentet nuk i vërtetojnë. Por ka emocione pa fund kur Stephen W. Hawkingu, kosmologu i Universitetit Cambridgit dhe autori bestseller, e drejtoi kariken e tij me rrota një sallë leksionesh New Center for Mathematical Sciences, Martën mëngjes ku 180 fizicienë tjerë mëdhenj, u ngritën këmbë dhe kënduan “Happy Birthday”

afërsisht 40 vjetët e punës tij si fizikant, Hawkingu ka udhëhequr kolegët e tij eksplorimin e vrimave zeza – origjina e Universit. Por arritja e tij mrekullueshme, vlerësimin tim, është mbijetesa e tij, sfida i bëri sëmundjes vdekjeprurëse.

Martën, 39 vjet pas nga koha kur u dënua me vdekje, me diagnozën Amyotrophic Lateral Sclerosis, ose sëmundja e Lou Gehrig’s, ai mbushi 60 vjeç, duke tejkaluar për disa dekada jetëgjatësinë e shumicës pacientëve me ALS.

Kolegët dhe studentët e tij dhe gjithë fizikantët e shquar, u mblodhën për katër ditë konferenca shkencore dhe festime. Java do hapej me një ditë leksionesh, përfshi një nga Hawkingu.

një kujtesë biografike web-sitin e tij, Hawkingu kujton se çfarë mendonte për diagnozën e tij, pas cilës do ekzekutohej. Por pasi vëzhgoi një djalë ri një shtrat një spitali, po vdiste nga leukemia, ai vendosi: “Nuk jam akoma aq keq”. Ai u martua dhe u bë baba i tre fëmijve, ndërkohë, filloi dhe kariera e tij shkencore.

Fizikantët thonë se zbulimi i tij i madh u vitin 1974, kur ai zbuloi vrimat e zeza vërtetë nuk janë zeza por mund radiojnë mass energjinë e tyre larg dhe eksplodojnë kur rregullat e teorisë quantike do aplikoheshin mbi to. Ky nocion është sot qëndër përpjekjeve teorisë përgjithshme Einstein-it mbi relativitetin , e përshkruan gravitetin formon kosmosin si një kaos quantik brënda tij.

Katër vjet, karrigia me rrota e Hawkingut u zvarrit duke kërcitur përgjatë korridorit conte një auditor dhe një ditë u ngrit skenë nga një grup studentësh graduoheshin, cilët e kthyen mbledhjen e astrofizikantëve një dramë gladiatoreske

vjeshtën e një viti parë, ai udhëtoi për Japoni dhe Gjermani për promovuar librin e tijThe Univers in a Nutshell” (Bantam), i cili erdhi menjëherë pas paraardhësin tijA Brief History of Time,” ishte listën e best-seller.

1999 gruaja e tij e parë Jane Hawking, publikoi një tregim me plot kujtime, “ Music to Move the Stars”, cilin ajo përshkruan prishjen e marrëdhënies tyre nën presionin e famës dhe invaliditetit. Hawkingu u divorcua me Jane 1990 dhe vonë u martua me infermieren e tij , Elaine Mason.

Kolegët e Hawkingut, jetën e tij gjatë me sëmundjen e ALS, ia atribuojnë konstitucionit dhe vullnetit tij hekurt.

Ai është një person ka vullnet fortë, sa ka dhe forcë intelektuale,” tha Andrei Linde, një fizician i Stanfordit, kur e takoi Hawkingun Moskë vitin 1970.

Hawkingu nuk e gëzoi vetë mbrëmjen e tij. Premten pas pashkëve, sipas  miqve tij ai humbi kontrollin e kariges tij me rrota “Quantum Jazzy” dhe u përpoq një mur. Fizikanti, me trup dobët u rrëzua, përplasi kokën dhe theu femurin. E çuan spital, ku i vendosën një pllakë metalike.

Dielën e fundit mbrëmje, pritjen për hapjen e simpoziumit, miqtë e nderit ishin pranishëm. nga koha bëri trakeotominë 1985, Hawkingu ka folur vetëm nëpërmjet kompjuterit tij. Hawkingu u kthye nga turma dhe klikoi një buton kontrolli :“Jam shumë i kënaqur t’u shikoj gjithëve,” tha ai.  “është e mrekullueshme , pothuaj gjithë ishin ftuar, e gjetën mundësinë vinin.. Kjo tregon se nuk ka kufij fizikën teorike dhe miqësi.”

Realiteti është kompleks dhe sëmundja si pjesë e këtij realiteti është, gjithashtu komplekse. gjitha sëmundjet kanë faktorë psiqikë, spiritualë, socialë dhe somatikë..Këto faktorë kombinuara i gjejme si tek sëmuret me kancer edhe tek skizofrenët. Kjo është e përgjithshmja, por ka dhe perjashtime, siç janë sëmundjet kongjenitale ose paralizat cerebrale. Por edhe këto raste, deshira për jetuar e zgjat jeten dhe rrit kualitetin e saj mënyrë theksuar. Fatkeqesisht, edhe e kundërta është po ashtu e vertet. Si shëmbull i përsosur tregon se sa ka bëjë dëshira për jeten dhe për punën kualitetin e jetës, është gjithë jeta dhe puna e profesor Hawking-ut.

Fizicisti Anglez Stephen Hawking lindi 8 Nentor 1942 (300 vjet pas vdekjes se Galileo-s). Po ishte një njeri i zakonshëm ai do kishte qënë një mëndje  e pa zhvilluar dhe e heshtur, e kyçur burgun e një sëmundjeje neuro-distrofike e quajtur amyotophic lateral sclerosis (ALS), e njohur mirë si sëmundja e Lou Gehring-ut. Por, Hawkingu nuk ishte i tille.  Sot, pothuaj tërësisht i paralizuar dhe i pa aftë flasë dhe shkruaj, ai funksionon mënyrë brilante si  një fizikant dhe mathematicien teorik. nga viti 1979, ai mban postin  prestigioz Profesorit Lucas për Mathematikën Universitetin e Cambridge.  Këtë vend e ka themeluar me 1663 me paratë e lëna testamentin e tij Henry Lucas, ka qënë Antar i Parlamentit  per Universitetin.  Këte titull e ka mbajtur i pari Isaac Barrow dhe pastaj me 1663  Isaac Newton.  Mendja e Hawkingut vënd humbiste, ajo eksploroi origjinën e universit dhe zhvilloi një teori “unifikuar” për spieguar gjithë realitetin.  Ai u a komunikon idetë e tij njerëzve kudo botë.

Kariera e Hawkingut është historia e një arritjeje intelektuale, por akoma shumëajo është drama e dashurisë dhe kurajos, fituan mbi dëshpërimin dhe vdekjen. 1962 moshën 20 vjeçare, Hawkingu kishte kompletuar studimet Oxford si një student brilant, por jo shumë diligent fizikë.  Sapo shkoi Cambridge për vazhduar doktoratën fizikën teorike dhe kozmologji, ai filloi ndjejë vështirësi ecje.  Doktorët e diagnostikuan për ALS, sëmundje atakon neuronet tru dhe palcën e kurrizit, cilat shërbejnë për punuar muskujt e trupit. Muskujt, përfshi dhe ato gëlltitjes, folurit dhe frymëmarrjes- dobësohen dhe e humbin krejtesisht funksionin.. ALS çon vdekje brënda dy deri pesë vjetësh.  I dëshpëruar, Hawkingu fillimisht i la punimet e tij dhe u mbyll vetëvete

I ndodhën dy gjëra mrekullueshme.  Kaluan dy vjet dhe mënyrë pa shpjegueshme gjëndja e tij u stabilizua.  Po njësoj e rëndësishme ishte për edhe dashuria për Jane Wilde, një shoqe e tij studente, siç thoshte aiështë diçka qe ja vlen jetosh”.  Menjëherë, pavarësisht ALS, ai vendosi përfundojë studimet dhe gjejë një punë, kishte mundësi martohej

Me një shok tij ai filloi punën mbi konceptin e “Singularities”, qe njihen, gjithashtu, si vrimat e zeza (black holes).  Këto janë yje gjigante  u ka mbaruar karburanti dhe janë rrëzuar (Collaps).  Graviteti i ka përplasur (crushes)  deri sa u bënë dense infinit dhe nuk kanë fare dimensione. Nga një singularitet i tillë, argumentoi Hawkingu, ka lindur universi “big bang”.  Kjo ide, cilën ai vonë e përmirësoi, i solli famen.

Ai u martua me Jane, dhe kanë tre femije.  Me 1974 ai hyri Shoqërinë Mbretërore Britanike, shume i vleresuar dhe vitin 1980 i u dha profesorshipi e ka edhe sot Cambridge. Ai udhëton dhe jep mësime kudo botë dhe kur është shtëpi punon, pothuaj, çdo ditë.  Ai bën një jetë  shumë fuqishme, kur kemi parasysh një njeri me kaq shëndet keq.

Nga viti 1985 zëri i Hawkingut u dobësua deri mërmëritje, vetëm për pak veta e kuptueshme.  vonë një pneumoni e çoj tek tracheostomia, qe i a bëri folurën pamundur. Teknologjia i dha atij përsëri zë, kur karigia e tij me rrota u pajis me një kompjuter  dhe me një syntetizues zëri. Tani, duke komanduar një çelës me një gisht, i vetmi cilin me shumë zor e lëviz, ai dërgon fjalët ekranin e kompjuterit. Me rreth dhjetë fjalë minute ai kompozon fjali, kompjuteri i transformon folur. Ai thotë me qeshur, se e vetmja ankese kam tani është se programi i kompjuterit, është prodhuar Kaliforni, i jep atij aksent Amerikan.

I plagosur nga sëmundja pa mëshirë,  Hawkingu e konsideron veten me fat.  Ai përkrahet nga një familje e dashur, nga studentë shquar gradohen dhe e ndihmojnë kërkimet e tij, dhe nga një ekip i besueshëm infermieresh.. Ai është i bekuar me një memorie shkëlqyer, e lejon  zgjidhë ekuacione komplekse matematike kokën e tij. Ai punon një fushë nga eksitueset shkencës moderne. “ Kur shpresat janë reduktuar zero, njeriu duhet vlerësojë çdo gjë i ka mbetur,” thotë Hawkingu.

Stephen Hawkingu është një triumf i mendjes njerëzore. Një mëndje e burgosur brënda trupit tij nga një sëmundje nervore shkatërruese, sfidoi, si askush tjetër botë, vdekjen e parakohëshme. Me kurajo, determinim dhe me një karige me rrota me teknikë lartë flet, ai unjë nga shkencëtarët teorikë brilantë dhe popullarizuarit. Duke jetuar me perspektivën e vdekjes e kërcënon, Hawkingu, vazhdon kërkimet e tij për një teori unifikuar, merr konsideratë gjithë realitetin.  “ Qellimi im është i thjeshtë” thotë ai “Kuptimi i plotë i Universit”

 

Reklama

Lexo më shumë