Home » NË SHKUP DIKUR KISHTE DY “ABDALLË” | PROF. DR. ISMAIL BARDHI

NË SHKUP DIKUR KISHTE DY “ABDALLË” | PROF. DR. ISMAIL BARDHI

Për ardhmen është edhe lehtë edhe shumë vështirë flitet këtë kohë kur tepërmi e përdorim shprehjen “jemi lodhur”, edhe pse nuk e dimë pse dhe si jemi lodhur. fakt, lodhja nuk është gënjeshtër, por mbështetjen e ka pa mbështetje, ndaj disi ngjan shumë si gënjeshtër ose mashtrim. Për fat keq kjo shprehje përdoret edhe brenda institucioneve me përgjegjësi lartë, duke filluar nga ministritë e brendshme, e deri te ato pak rëndësishme. Sot shpeshherë edhe para se t’i pyesësh njerëzit se si e kanë hallin, ata nxitojnë e thonë se janë shumë lodhur.

Kjo lodhësi disi “frymëzoi” flas për kaluarën, respektivisht t’i dy emra sot janë harruar, por ne, respektivisht brezi im i kujtojmë shumë mirë, sepse me këto dy figura “zbukurohej” Shkupi: njëri ishte i Lindjes e tjetri i Perëndimit. Njëri ishte Abedini “me koliçkë (karrocë)”, e tjetri Ramadani.

* * *

Abedini… Abedini “me koliçkë” quhej ashtu ngase ai punonte me karrocë, duke bartur mallin e tjerëve, dhe atë e bënte me dinjitet, jo si sot kur “lypsarët” i mësyjnë xhamitë pas namazit, ose ekspozojnë pjesët e trupit për shkaktuar keqardhje dhe “këndojnë” Kur’an. Ai ishte një njeri jetonte Gazi Babë, lagje e cila nuk mund njihet , për arsye ndërtimeve/shkatërrimeve janë bërë këtë lagje, jo vetëm për shkak atyre pa leje, pa planifikim urbanistik, por edhe për shkak uzurpimeve i janë bërë. Edhe asaj, si Abedinit, nuk i ka mbetur nami e nishani. këtë pjesë u rrit dhe vdiq Abedini. Ai ishte paksa me meta psikike, por ishte disi i plotësuar me një urtësi veçantë, sepse besimin Zot e kishte paluhatshëm, po ashtu edhe “turpin fetar”, marren. Ne atë fatkeqësisht e konsideronim “budalla”, “abdall”, por nuk e di se për çka na konsideronte ai neve “normalëve”.

Ky “abdalli” agjëronte, dhe shpeshherë namazin e kryente xhami, dhe atë kohën e komunizmit, kur vetëm një pakicë i frekuentonte ato. Ai nganjëherë brenda xhamisë bënte disa sjellje fëmijërore, dukee humbur” seriozitetin, e bënte edhe ndonjë “shaka”, si p.sh. ua hiqte kapelën nga koka njerëzve i njihte dhe nuk i njihte. Por interesante ishte se kërkonte falje duke u thënë atyre: “unë ju dua shumë, dhe bëra shaka”. Siç thashë, asokohe xhamitë nuk ishin stërmbushura me “besimtarë”, e Abedini i vizitonte xhamitë cilat asokohe ishin hapura, si xhamia e Salih efendiut Gazi Babë, e Idriz efendiut, apo Tutunsëz; e Hafëz Pajazitit apo e Isa Beut; po ashtu xhaminë e Allaxhës, ku imam ishte Hafëz Idriz efendiu; xhaminë e Ballabanit, ku imam ishte Nimetullah efendiu etj.

Unë ju dua shumë…”, fjalë nuk dëgjohen nëpër xhamitë tona; as shakatë e tij nuk shihen nëpër xhamitë tona, sepse to tani gëlon nga përgojimi dhe krijimi i grupimeve kanë për qëllim ato uzurpohen, nga falës me ose pa mjekër, e deri te rrahjet fizike i kemi dëshmuar. Sot brenda xhami dëgjohen edhe sharje dhe fyerje nga ulëtat; sot xhamitë tona i hapin dhe i mbyllin persona dyshimtë, njerëzisht dhe moralisht. E mos flas për edukatën e lutjes asokohe praktikohej nëpër xhamitë tona, ku mbizotëronin heshtja, terbija, frikë-respekti ndaj Zotit, , për fat keq, nga disa sotëm konsiderohet si bidatit jo-islam, e madje edhe si veprim antifetar. (Ja, për “fatin” tonë, sot nëpër xhami nuk mbretëron ai lloj edukate, falë “teologjisë” grupit). Abedini edhe pse ishte ashtu siç ishte, kishte sjellje veçantë dhe respekt ndaj imamëve dhe hafizëve Kur’anit; para atyre nuk fliste fare; i shihte me syrin e zemrës dhe thuajse e përjetonte thënien e Pejgamberit a.s.: “el ulema’u verethetu’l enbija” (“dijetarët janë trashëgimtarë pejgamberëve”).

Faktikisht ai ishte simbol i një urtësie veçantë dhe ndonjëherë nga ai dilnin fjalë mëdha, siç ishin fjalët “kini frikë Zotin”; “Allahu ju dënon”; “rrena është e keqe”, “mos vidhni”; e sot ne këto vetëm i dëgjojmë dhenuki kuptojmë, shkojmë aq larg saqë jemi gjendje vrasim njëri-tjetrin bi gajri hak. Abedini nuk kishte mjekër, thuajse sikur ta kishte ditur se çfarë do sillnin disa “mjekroshë” pa fe e pa terbije. Sot xhamitë tona janë përplot me njerëz llojllojshëm, me pozita ndryshme politike e kulturore, por pa “humorin” e Abedinit dhe terbijen e tij, njerëzve iu jepte mundësinë ishin sigurt nga ai.

Vetë ekzistimi i Abedinit nuk paraqiste frikë, edhe pse ai kishte meta; edhe Abedinin si Abedin vendi dhe njerëzit e kuptonin, si ata mëhallës, ashtu edhe xhamisë, kurse neve sot kush na kupton?! As familjet tona nuk na kuptojnë, e lëre xhamia ose mëhalla, sepse njerëzit kanë frikë nga ne, si nga fjalët, ashtu edhe nga duart tona. Ju e shihni se sot nëpër xhamitë tona kur hyjnë “xhemati”, përpiqen t’i thyejnë edhe dërrasat e dyshemesë xhamisë nga “bum-bumi” i tyre; atyre fare nuk iu intereson se a i pengon dikujt ecja e tyre e tillë; fare nuk kanë ndjenjë për bukurinë e ibadetit, lutjes, edukatës fesë, pa marrë parasysh “mençurinë” apo pasurinë kanë/kemi.

Abedini ishte, siç thashë, i anës “tonë”, nuk dilte andej Vardarit. Edhe pse shkrimi nuk ka bëjnë me Lindjen dhe Perëndimin, për arsye kuptimit brendësisë kishte Abedini, unë do them se ai ishte i Lindjes, sepse i përkiste kësaj kulture, duke filluar nga edukata, ibadeti dhe nga humori. Me gjithë këto meta”, Abedinin njerëzit nuk e harronin dhe i ndihmonin; ai ecte me rroba pastra, aq sa kishte mundësi. Ai ishte “musliman” i Lindjes.

* * *

Ramadani… Figura e këtij burri ishte enigmë, diçka e panjohur, sepse nuk kujtohet se ai ka pasur çfarëdo “lidhje” me këtë tokë. Ai shëtiste vetë dhe çdoherë ishte i vetmuar; nuk kishte as vendqëndrim, përpos bredhjes disa rrugëve qytetit. Interesante ishte se ai nuk fliste shumë, dhe vetëm kur dikush përpiqej ta ofendonte, ky ia kthente.

Vendi ku qëndronte dhe ecte ai ishte tepër pjesa nga rruga para “26 korrikut” Bitpazarit, e deri te xhamia e Jelen Kapanit, ndërsa vendi i parapëlqyer për ishin Pallati gjyqësor dhe Akademia e Shkencave. (Një shpjegim: xhamia e Jelen Kapanit nuk ekziston , sepse atë e kanë rrënuar dhe vend saj është ndërtuar godina e Gjykatës Themelore Shkupit.) A nuk duket paksa indikativ qëndrimi i këtij burri ndershëm këto vende?! Mos vallë ai e ka ndjerë vetvete se kjo hapësirë është përplot padrejtësi dhe “frikë”? Për objektin e parë keqpërdoret pjesa e shenjtë e shoqërisë – drejtësia, ndërsa ai i dyti vetëm bekon dhe vulos formën akademike. Dikush ka mundësi ndjehet i fyer dhe mendojë se jam duke i ekzagjeruar gjërat lidhje me Gjykatën dhe Akademinë, por nuk është ashtu, sepse po kishte qenë gjykata/gjyqi ashtu siç duhet, gjendja jonë nuk do ishte kështu siç është, si atëherë ashtu edhe tani.

Drejtësia ka qenë dhe mbetet mbi gjithçka; drejtësia është ajo e mban edhe fenë dhe i garanton ekzistimin formën fizike, natyrisht edhe lumturinë dhe sigurinë e jetuarit dhe menduarit – ndërsa gjykatë dënohen krimet, duke filluar nga diskriminimi fizik e metafizik, ka qenë si ushqim kryesor i këtyre qarqeve… E sot ne kemi frikë jetojmë, ndodhin krimet mëdha dhe mbeten pa u dënuar; ose dënohen post mortem. E shkenca, nga ana tjetër, ajo e ka mbingarkuar veten si partizan i sistemit, respektivisht politikës ditore. Shkrimet e shumta e dëshmojnë këtë: sa njerëz urtë, mençur kanë mbetur jashtë këtij institucioni vetëm për arsye bindjeve. A thua vallë Ramadani i varfër, nuk dinte as për dimër e as për verë, dëshironte na tregojë se aty gëlonte padrejtësia, respektivisht se “fotografia e këtyre dy institucioneve jam unë”!?

Ramadani vishej me rroba çuditshme, tepër i ngjante ndonjë figure teatrore, disa herë edhe llojit një “pornografie” hard, ngaqë ai nuk kishte kujdes ndaj paraqitjes tij; ai shpeshherë një pjesë trupit e kishte lakuriq. Mos vallë ka pasur ndonjë ndjenjë Shkupi, apo pjesa përtej Vardarit një ditë do mbushet me lapidare çuditshme siç ishte edhe vetë ai!?

Me vërtetë, ai nuk e ka parasysh figurën e Ramadanit, me siguri do mendojë se ai ka qenë një figurë e mbushur, e frymëzuar me diçka; “frymëzimi” i tij si duket paska qenë shumë para kësaj sot është duke i ndodhur Shkupit, dhe jo vetëm. A nuk kemi drejtë ne mendojmë rreth kësaj pyetjeje: pse ai shëtitej këto vende? Akademia, bregu i Vardarit dhe “Sobrania”, Kuvendi i sotëm, ishin vendet parapëlqyera tij.

* * *

E kam parasysh se fola për dy emra fizikisht kanë ekzistuar; mundesha ata t’i emëroj me emra tjerë, për mos e ofenduar dikë; lutem familjarët e tij mos fyen, se ky fare nuk është qëllimi, por dëshirova sotmen e trishtueshme ta mbështes mbi dy “abdallë”, fjalë ka edhe një kuptim njeriut devotshëm, ose dervishit bredh pa kufi, hip dhe zbret qiell me shpirtrat e pastër i kanë pasur.

Ne sot jetojmë pa dy emrat e lartshënuar; është habi, a thua këtë kohë nuk ka njerëz tillë? Studentëve dhe shokëve iu them – jo, nuk kanë mbetur, sepse atë anën e tyre mendore si duket e kemi veshur me rroba ndryshme mos duket, respektivisht është shtuar numri i tyre ndaj iu ka rënë vlera. Ne sot Shkup kemi gjithçka: kemi zhurmën, kemi frikën, kemi vërshimet, kemi varfërinë, kemi shtëpitë e mëdha ndërtuara dhe zbrazëta, pa njerëz e fëmijë, kemi rrugë ngushta ku edhe “karroca” e Abedinit vështirë se mund kalojë, e mos flasim për Ramadanin, ngaqë janë zëvendësuar me figura “historike”.

Ismail Bardhi

Reklama