Pa

PA <i>I ndajf. bised.Pastaj. Mat, pa pri! Mendohu mirë, pa fol!
PA <i>II parafj.Përdoret me një emër, me një përemër ose me një numëror rasën kallëzore për treguar:
1. Mungesën e dikujt a diçkaje një kohë a vend caktuar ose gjatë një veprimi, mungesën e një vetie brendshme a një tipari thelbësor e përhershëm ose mungesën e një gjymtyre a pjese te dikush a te diçka etj., mungesën a mohimin e një veprimi a gjendjeje caktuar ose një mënyrë veprimi, rrethane etj. gjatë kryerjes një pune, gjatë shfaqjes një dukurie etj., mungesën e cakut a kufijve hapësirë, kohë ose sasi etj. Kafe pa sheqer. Shtëpi pa ballkon. Fustan pa mëngë. Bluzë pa jakë. Arrë pa bukë. Urë pa këmbë. Gjellë pa mish. Gjellë pa shije. Njeri pa cene (pa fjalë). Njeri pa cipë (pa turp, pa nder, pa vlerë, pa brumë). Vajzë pa djallëzi. Fëmijë pa vullnet. Djalë pa mend. Ditë pa diell. Shaka pa lezet (pa kripë). Çështje pa rëndësi. Fjalë pa vend. Muhabet pa bulmet. Fushë (det) pa anë e pa fund. Doli pa kapelë. Rrinin pa bukë. Luftuan edhe pa pushkë. Erdhi pa djalin. Jetonte pa burrin. Nuk rrinte dot pa . Mos shko pa mua! Kjo gjë bëhet edhe pa ty. Rronte pa shpresa. Doli pa humbje. U dorëzua pa kushte. Punonte pa kujdes (pa mend kokë). Punon (flet) pa pushim. Mbeti (ra) pa ndjenja. Mbeti pa gojë. Kaloi pa vështirësi. Erdhi pa vonesë. Kishte pa numër. Shpenzon pa hesap. Ha (flet, shëtit, vjen) pa kohë. Ishte pa punë. Humbi pa gjurmë (pa thënë). Ia tha pa shaka. E kish pa keq. E mori pa dëshirë. E bëri pa dashje. E bëri pa bujë. E la pa frymë. Na la p’a mend. Erdhën gjithë pa përjashtim. Fëmija pa nënë si nata pa hënë. fj.u.
2. Heqjen, përjashtimin, veçimin e diçkaje a dikujt ( kuptimin «duke mos e llogaritur, duke e hequr a zbritur, duke e përjashtuar, veç, përveç»). Peshon tridhjetë kile pa arkën. Shkolla ka 600 nxënës, pa ata degës natës.
3. Mungesën e një pjese ndaj një njësie plotë peshës, gjatësisë a kohës (me fjalë tregojnë sasi, masë, kohë). Tetë pa dy (minuta). Katër pa një çerek. Dhjetë pa pak. Një metër pa katër centimetra. Peshon pesë kile pa dyqind gramë. Është një vit pa dy muaj.
4. Përdoret me një emër përsëritur për ndërtuar togje qëndrueshme shënojnë një mënyrë veprimi ose një rrethanë, e cila zakonisht nuk është e përshtatshme a e dëshirueshme. Flet (ndërhyn) vend e pavend. Vjen kohë pa kohë. Udhëtuan rrugë pa rrugë.
* Pa dyshim shih te DYSHIM,~I. Pa fjalë shih te FJAL/Ë,~A. Pa një pa dy, shih te NJË.
PA <i>III lidh. bised.1. Prandaj. Ka ndodhur, pa e rrëfejnë. Kishte rrugë gjatë, pa u ngrit herët.
2. Përdoret periudha me fjali bashkërenditura kundërshtore me kuptimin «përndryshe, rast kundërt». Nuk e dinte, pa s’do ta kishte bërë kurrë një gjë tillë. Nuk e vuri re, pa do t’i kishte folur.
3. Përdoret periudha, me fjali bashkërenditura kundërshtore me ngjyrime shtesore. Fliste me lartë, pa se shqetësonte fqinjët nuk donte t’ia dinte. Ç’t’i bënte atij, pa për tjerë nuk pyeste fare.
4. Përdoret periudha me fjali bashkërenditura me ngjyrime shtesore kuptimin «sa për… përsa i përket…». Shko ke punë, pa ta mbaj unë djalin. Qoftë kryet shëndoshë, pa kësula gjen sa duash. fj. u.
5. Përdoret periudha me fjali bashkërenditura shprehin marrëdhënie qëllimore; , për të… Duhej lanin dy napolona muaj, pa shpëtonin shtëpinë.
6. Përdoret me ngarkesë veçantë modale, kur numëroj disa veprime ndjekin njëri-tjetrin. Velenxat kanë shumë punë – pa duhet larë leshi, pa duhet krehur, pa duhet punuar avlëmend, pa duhet dërstilur etj.
7. përd. kallëzues. mat. Heqim, zbresim (kur zbresim një numër nga një tjetër).
Nëntë pa dy..
8. si em. ~,~ JA f. sh.,~,~ mat. Shenja e zbritjes (-); minus; kund. edhe. Vëri panë!
PA <i>IV pj.1. Përdoret përpara një foljeje ose një fjale tjetër me funksion kallëzuesor për zbutur urdhrin, kërkesën etj. shprehet prej saj. Pa na i thuaj! Pa mendoni pak! Pa bëjmë pak hesap! Pa eja këtu! Pa hë, de!
2. Përdoret me një pjesore për ndërtuar formën e pashtjelluar mohore. S’la gurë pa lëvizur. S’la gjë pa bërë. Qëndroi një kohë gjatë pa folur. U nis po zbardhur dita.
Liria s’fitohet pa derdhur gjak.
3. Përdoret kur duam ta bëjmë gjallë, ngrohtë etj. bisedën ose kur flasim për diçka vjen a ndodh pas diçkaje tjetër, si edhe kur zë fill ligjërimi, tregimi etj. Pa nisi kënga, valle merr rinia. Pa erdhi dimri. Pa u hap fjala anë e mbanë. Pa, kur filloi punonte, ç’ shihje. Pa, do ti, edhe këtu e tregoi veten.
4. Përdoret kryesisht fjali pyetëse për theksuar ndjenjën e folësit ose qëndrimin e tij ndaj asaj thotë, për rritur fuqinë shprehëse ligjërimit etj.; se. Mirëpo kush besonte pa? E për kë foli pa! E përse pa? Dhe ku pa?! Dhe ç’krom pa!
5. Përdoret fund fjalisë kur e ndërpresim ligjërimin me qëllim, për lënë nënkuptuar diçka do ndodhte, do bëhej, do ndërmerrej etj! si kundërveprim. S’e pashë, pa nuk do ta lija nisej. S’e mori vesh, pa do ishte përgjigjur.
* Pa le shih te LE.
PA <i>V pasth.1. Përdoret për shprehur habi ose keqardhje kur na ndodh diçka e papritur a nuk e dëshironim. Pa, ç’harrova! Pa, ç’e humba shkretën!
2. Përdorët edhe e përsëritur për përforcuar shprehjen e admirimit për dikë a për diçka. Pa, sa e bukur! Pa-pa, sa fort shkëlqen! Pa, sa mirë e flet frëngjishten.
PA- <i>fjalëform.Parashtesë përdorët zakonisht për formuar;
a) emra dhe mbiemra me kuptim kundërt nga ai i fjalës me ketë parashtesë; p.sh. pabarazi, padurim, pahir, pakënaqësi, etj; i padukshëm, i pafalshëm, i papjekur etj.;
b) mbiemra shënojnë mungesën e asaj shprehin emrat, nga tema e cilëve janë formuar; p.sh. i pafund, i pashtëpi, i pastrehë, i pabesë, i paemër, i pafat, i patëkeq etj.

Reklama