Home » Glossary » Një

Një

I. num. them.
1. Numri i parë vargun e numrave plotë numri 1; numri i plotë i vogël, shënon njësinë vogël; njësia e vogël një grup, shënohet me këtë numër. Numri një. Tridhjetë e një. Një dhe një bëjnë dy. Është një orë larg. Peshon një kilogram. Ka një vajzë. Ndenji vetëm një ditë. Bleu një metër beze. Një për qind. Një e dhjeta. Pa thënë një, nuk thonë dy. fj. u.
2. përd. mb. Po ai, po ajo gjë, i njëjtë. Thotë gjithnjë një fjalë. Rri një vend. Arritën një kohë. Janë një klasë. Banojnë një lagje. Janë një moshë. Jemi një mendje. Ligji është një për gjithë. Flasin një gjuhë. Kanë një ideal. Luftojnë për një qëllim. Këto rrugë një qafë dalin.
3. përd. mb. I vetëm, i tërë e i pandashëm; i bashkuar diçka vetme. Janë bërë një trup. Dy fshatra u bënë një. Vullnetarët u bënë një me kooperativistët. U bashkuan e u bënë një kooperativë.
4. përd. përem. Përdoret vend fjalës shënon njeriun, kafshën, sendin a dukurinë, kur i veçojmë nga klasa, grupi a radha e vet; njëri, njëra. Një për shtëpi. Një për gjithë, gjithë për një. U mundën (u kapën) një për një. Luftoi një me dhjetë. Punon një sa për dhjetë. Një nga diturit. Një nga rëndësishmet (nga mëdhatë). Erdhi një nga tanët. Injë mbi një i vë njërin mbi tjetrin. M’i jep një nga një. Si një një. bised. siç është njëri, ashtu është edhe tjetri.
5. përd. num. rresht. I parë. Dhoma një. Radha një. Karrigia një. Lagjja një. Hyrja një. Vëllimi një.
II. nyjë joshquese.
1. Përdoret përpara një emri kur duam ky shënojë dikë a diçka mënyrë përgjithshme, pa e veçuar plotësisht, pa e dalluar nga njësitë e tjera njëjtës klasë. Një plak e një plakë. Një libër i ri. Ishte një ditë e bukur. U dëgjua një zë. Erdhi një shok. Një gjel na zgjoi nga gjumi. Punon me një metodë re. Vepër e një panjohuri.
2. Vihet përpara një emri kur duam ta përdorim me kuptim përgjithësuar dhe si përfaqësues klasës se vet me kuptimin «çdo». Një libër i mirë është një shok i mirë. Një njeri punon, s’ka kohë për fjalë.
3. Përdoret me një emër njeriu, kur këtë njeri nuk e njohim mirë ose nuk dimë me siguri si e quajnë. A e njeh (a kujtohet) një Shpëtim Bardhi nga Peqini?
III. pakuf. 1. Dikush, ndokush, njeri i pacaktuar. Ka ardhur një nga fshati. Ishte me një s’e njihja. vijë një tjetër.
2. Diçka, gjë e papërcaktuar mirë, i ngjan diçkaje ( bashku me lidhëzën si dhe një emër). E ka zënë një si grip. Dëgjohej një si gjëmim i largët. Kam një si shqetësim. Ndiej një si mekur. M’unjë si lëmsh grykë. Atje tej dukej një si shtëpi.
3. përd. mb. I tillë (si kallëzues emëror, i ndjekur nga një fjali rrjedhimore). Është një s’e ka shokun. Është një s’bëhet dy është i tillë, s’gjen dytë si ai.
4. përd. pj. Përdoret para emrit një frymori ose një sendi kur folësi shpreh një farë habie, admirim a përçim. Kishte një kalë shpejtë, s’e kishte askush. Është një dhelpër ai, s’e ka shokun.
IV. ndajf. bised. Barabar, njëlloj, njësoj; njësh. Jemi një. U bënë një. E pandeh veten një me . U bënë një me tokën u shtrinë rrafsh me tokën, saqë nuk dalloheshin. Lumi kishte ardhur një me urën. Buna ishte bërë një me liqenin.
* Deri një plotësisht, për gjitha gjërat, deri fund. Me një fjalë shih te FJAL/Ë,~A. Me një frymë shih te FRYM/Ë,~A. Me një gojë gjithë njëherësh.
Me një zë njëzëri. Një me një barabar. Një për () një duke i treguar gjitha pa lënë asgjë harresë, pa kapërcyer asgjë, me radhë e me hollësi. Një e dy (një me dy) shumë shpesh, vazhdimisht. Pa një, pa dy patjetër, medoemos. Numër një i pari, i rëndësishmi. Një si asnjë fj.u. diçka e vetme është e pamjaftueshme, nuk kryen punë. Një dhe i pandarë shih te PANDARË (i,e). Një herë e mirë shih te HER/Ë,~A2. Ora me një (ora me dorë) shih tek OR/Ë,~A I. S’ia bëri as një, as dy s’ia bëri gjatë, iu përgjigj a kundërveproi menjëherë. E bëri një (njësh) me tokën shih tek TOK/Ë, ~A I. Unjë (njësh) me tokën shih tek TOK/Ë,~A I. Nuk mbeti as një për qyqe shih te QYQ/E,~JA. Një shat ujë shih te SHAT,~I. Qoftë edhe një thua shih te THUA, THOI. Pa e shkrepur një herë shih te SHKREP. Pa thënë (pa bërë) as një, as dy pa e zgjatur, menjëherë, pa kundërshtuar, mënyrë bindur. Vë një plan libr. shih te PLAN,~I. Mbeti (katandisi) kokoshi (kaposhi) një thelë shih te THEL/Ë,~A. Mbytet një pikë (lugë, gotë, filxhan, gisht) ujë mospërf. shih tek UJ/Ë,~I. I ngjit shkallët një nga një dikush shih te NGJIT. Noton (lundron) një ( dy) gisht ujë shih te GISHT, ~I. Si një here, një herë shih te HER/Ë,~A. Si një e një () bëjnë dy me siguri madhe, pa dyshim, patjetër, medoemos. Një rrugë (udhë) e dy punë shih te RRUG/Ë,~A. Kemi pirë ujë një krua shih te KRUA, KROI. Tre hunj e një thupër keq. shih te HU,~RI. Është një nga dhia, dy nga vija shih te DHI,~A. Me një lule (me një dallëndyshe) s’vjen pranvera (behari) shih te LUL/E,~JA. Mat shtatë (tri, dhjetë) herë e pre një herë! fj. u. shih te MAT.

Reklama