Home » Mehmet Kraja: 10 libra të letërsisë shqipe që duhen lexuar

Mehmet Kraja: 10 libra të letërsisë shqipe që duhen lexuar

Shkrimtari Mehmet Kraja zgjedh “Rapsodi një poeme arbëreshe” Jeronim De Radës si një nga librat nuk duhen lënë pa lexuar. Duke e quajtur një vepër pertej artit, Kraja na fton një lexim ndryshe De Radës. poshtë ai vjen me 10 sugjerimet e tij nga letërsia shqipe, për lexuesin e MapoLetrare.

Jeronim De Rada, “Rapsodi një poeme arbëreshe”

Për mendimin tim, njëra nga veprat rëndësishme letërsisë shqipe. Kjo vepër e De Radës pa drejtë është zhvendosur nga letërsia histori, pra është shtyrë disi matanë artit, është kthyer data, fusnota, shënime bio-bibliografike dhe nuk sugjerohet si vepër për lexim. Arsye për këtë mund ketë qenë gjuha, por vepra ka kohe është rikënduar dhe, pranë tekstit origjinal, mund shijohet edhe këtë formë. Kjo vepër i qëndroi kohës për shkak motiveve, cilat, njësoj si tërë letërsia antike, shprehin raportet themelore njeriut me enigmat kryesore jetës e ekzistencës. dyti, “Rapsoditë…” i bën art lartë dendësia e madhe e figurave, nuk shtrihet vetëm rrafshin e gjuhës, por shumicën e rasteve është qenësi e ligjërimit. Një prurje e veçantë e kësaj vepre është tematika kalorësiake dhe aristokrate, e cila për shkak rrethanave historike, nuk do përsëritet letërsinë shqipe.

Ndre Mjeda, “Juvenilia”

Ndre Mjeda është mjeshtër i madh i sonetit shqip, i papërsëritshëm letërsinë shqipe, një skalitës i jashtëzakonshëm i vargut. Mjeda është klasik i letërsisë shqipe; poezia e tij është një monument letrar i gdhendur mermer. Pa drejtë është lënë disi harresë, duket për shkak rivalitetit françeskanëve me jezuitët, përfshirë edhe supozimin cinik se Mjeda u njoh edhe kohën e diktaturës, ndërsa Fishta u anatemua. Pavarësisht se konsiderohet dialektore, poezia e Mjedës është model i mbarë vargimit shqip, sepse ajo shpërfaq, njeh dhe bashkon një përbashkët vlerat tingullore fjalës me vlerat e saj kuptimore figurative, është ideali i lartë i poezisë. Poezia e Mjedës mund lexohet edhe sot me ëndje, nëse mënjanohen disa paragjykime.

Ernest Koliqi, “Tregtar flamujsh”

Është njëra nga veprat rëndësishme prozës sonë, ndikoi bashkëkohësimin dhe emancipimin e letërsisë shqipe. Proza tregimtare e përmbledhjes “Tregtar flamujsh” e Koliqit u shkrua një kohë qetësie shpirtërore shqiptarëve dhe ajo reflekton gjuhë emancipuar, jetë stabilizuar shoqërore, kulturë qytetare dhe mendim kritik. Mendoj se është mbivlerësuar ndikimi i letërsisë italiane këtë krijimtari Koliqit, sepse ai shfaqet i asimiluar, njësoj si letërsia perse te Naimi, apo ajo rumune te Lasgushi. këtë pikë proza tregimtare e Koliqit nuk përbën ndonjë përjashtim. Nëse duhet bërë vërejtje gjuhës Koliqit, kjo nuk lidhet me dialektizmin e thellë leksikut tij, sepse ai i përshtatet ambientit, por shumë me sllavizmat e paasimiluara gëlojnë ndonjërën nga këto proza.

Mitrush Kuteli, “E madhe është gjëma e mëkatit”

Është vepra e arrirë e Mitrush Kutelit dhe njëra nga veprat rëndësishme prozës shqipe. këtë prozë Kutelit subjekti rrëfimor është vendosur një kontekst fetar. një kuptim gjerë, rrëfimi është ndërtuar i mbështetur fort te situata biblike e “Këngës këngëve” Solomonit. Por motivi biblik është bartur kohë dhe hapësirë, ashtu siç bëhet zakonisht raste këtilla. Vetëm se, kur bëhet fjalë te ne për misticizmin, etër sikur ndihet njëlloj refuzimi, kështu kjo mund jetë një nga arsyet përse kjo prozë e Kutelit nuk ka arritur t’i vërë nën hije veprat e tjera këtij autori, veçmas ato me tematikë sociale, ndonëse artistikisht është vepra e tij e arrirë. Mistikja e shndërruar situatë jetësore, kjo është veçoria themelore e kësaj proze. Gjuha e Kutelit këtë prozë është model, se si koineja lokale ngrihet nivelin e tekstit kultivuar artistik. Ajo është gjuhë krijon drejtpeshim fuqishëm ndërmjet tekstit dhe kontekstit.

Petro Marko, “Qyteti i fundit

Romani i mirë i Petro Markos dhe njëra nga veprat mira prozës shqipe gjysmës dytë shekullit XX. Shquhet për subjekt zgjedhur dhe për guxim krijues, sepse romani edhe për nga tema, edhe për nga metoda krijuese del anën tjetër skemës, duke sfiduar ideologjinë dhe njërën nga shtyllat e saj, realizmin socialist. Petro Marko këtë roman merret me pasojat e luftës, duke dalë “ anën tjetër”, pra kampin e atyre e kanë humbur luftën. Dhe aty gjen drama mëdha, fate përmbysura, jetë marrin rrjedhë tragjike. Pavarësisht se autori ndjek me konsekuencë vijën e qartë antifashiste, duket sikur shumicën e rasteve rrëfimi i del “jashtë kontrollit” dhe bie “grackën” e humanizmit. Edhe pikëpamje metodës letrare ndodh e njëjta gjë: romani për mrekulli iu shpëton shtrëngesave realizmit socialist. Një përpunim artistik i shkrimit do mund ta bënte veprën qëndrueshme kohë.

Ismail Kadare, “Kronikë në gur

Është kryevepra e Kadaresë dhe njëra nga kryeveprat e letërsisë shqipe, roman del jashtë skemës letrare këtij autori dhe përvojës letrare shqipe përgjithësi, kryesisht përmes një diskursi narrativ thellësisht përpunuar dhe përmes shpërfaqjes një bote, e cila qëndron kufijtë e ëndrrës dhe realitetit, mitit dhe legjendës njërën anë dhe historisë dhe bëmave reale anën tjetër. Vepra mbështetet mbi rrëfimin retrospektiv dhe sublimuar “fëmijërisë botës” për luftën përgjithësi dhe për Luftën e Dytë Botërore veçanti. Është një rrëfim i sinqertë, jashtëzakonisht poetik dhe i ç’idelogjizuar për një dramë njerëzore përmasash mëdha, e cila, një vend vogël nxjerr pah fate njerëzish një realiteti çuditshëm, gati përmbysur dhe fantastik. Është roman jo tipik për luftën, sublimon dije dhe kulturë letrare, roman i tejkalon përvojat individuale dhe bëhet përvojë e shkrimit letrar e një koineje pothuajse universale. Romani disa herë është klasifikuar nder njëqind romanet mirë letërsisë evropiane shekullit XX.

kronike-ne-gur-ismail-kadare Mehmet Kraja: 10 libra të letërsisë shqipe që duhen lexuar

Azem Shkreli, “Poezi”

Është njëri nga poetët mirë letërsisë bashkëkohore shqipe, figurë e fuqishme integruese e letërsisë shqipe: poezia e tij, për aq sa lexohet dhe analizohet, funksionon pa dallim mbarë hapësirën letrare shqiptare. Është poezi kryekëput meditative, me shtresime thella kuptimore dhe me shprehje kultivuar gjuhësore dhe artistike. Heroi lirik i poezisë Azem Shkrelit nuk është as kosovari dhe as shqiptari pasionant dhe euforik, por shqiptari racional, meditativ. Ky hero lirik asnjëherë nuk bëhet pjesë e turmës, pra nuk është hero kolektiv, përkundrazi, është individualist i fuqishëm, mediton për tema përjetshme si liria, qëndresa, dashuria, vdekja etj. Poezia e Azem Shkrelit përdor gjuhë dhe shprehje kursyer dhe shquhet për gjetje origjinale fushën e figurës poetike. Vepra letrare e Azem Shkrelit ka tiparet e njeriu urtë, mediton shumë dhe flet pak.

Ali Podrimja, “Lum Lumi”

paktë janë librat e poezisë si “Lum Lumi” i Ali Podrimjes, mbeten vëmendje lexuesit për një kohë kaq gjatë, jo me ndonjë poezi, me ndonjë varg, me ndonjë motiv apo metaforë, por libri si tërësi. “Lum Lumi” vazhdon jetë vëmendje lexuesit dhe studiuesve letërsisë. Ai u bë libër-emblemë i poezisë shqipe, një libër i veçantë, shënon një kthesë me modernitetin e shprehjes, me emancipimin përmbajtësor, me një gërshetim jashtëzakonisht suksesshëm shprehjes kultivuar dhe subjektit me referenca krejtësisht qarta kuptimore. “Lum Lumi” është liria e panënshtruar për shprehur dhembjen, është liria për ndjerë, është liria për vuajtur, është liria për klithur, është liria për thënë atë ndjen. Për ta bërë “Lum Lumin” Ali Podrimjes iu desh shumë dhembje dhe po aq fjalë-figura dhe shprehje gjetura. këtë libër elokuenca poetike e Podrimjes njeh depërtime jashtëzakonshme.

kronike-ne-gur-ismail-kadare Mehmet Kraja: 10 libra të letërsisë shqipe që duhen lexuar

Zija Çela, “Gjysma e Xhokondës”

Njëra nga veprat rëndësishme opusin e krijimtarisë Zija Çelës, për mua e veçantë, sepse, bashkë me romanin “Gjaku i dallëndyshes”, hap fazë re krijimtarisë letrare këtij autori dhe manifeston qëndrueshmëri tranzicionin e vështirë letrar periudhës pas realizmit socialist letërsinë e Shqipërisë. Me këtë roman Zija Çela bëhet model i frymës re prozën shqipe, e cila konsiston përvetësimin kreativ dhe selektiv njëkohësisht pluralizmit shkollave letrare, duke ruajtur drejtpeshimin ndërmjet zërit vet origjinal dhe kërkesave rritje lexuesit shqiptar. Ndryshe nga shumë shkrimtarë tjerë shqiptarë nuk arritën ecnin hap me kohën dhe me zhvillimet e saj dinamike, me këtë roman Çela bëhet autor letërsinë e tij e vendos raporte komunikimi dhe konkurrence me prozën bashkëkohore kontemporane, sepse, nga njëra anë, ai sublimon arritjet e mëdha prozës shekullit XX ndërtimin e fakturës tekstore dhe prosedeut, ndërsa, nga ana tjetër, me tematikën e veprave tij qëndron afër preokupimeve botës shqiptare, duke u bërë jehonë pësimeve dhe dilemave saj.

Vath Koreshi, “Ujku dhe Uilli”

Pavarësisht se konsiderohet roman me tezë paravendosur, ku e mira dhe e keqja kanë fatin e paracaktuar, ky roman i Vath Koreshit shënon një sukses jashtëzakonshëm letërsinë shqipe pas kthesës madhe viteve ’90. Romani është një dëshmi se letërsia shqipe, pas shkërmoqjes realizmit socialist, kishte potencial brendshëm rigjenerohej, veçmas romani, dhe njihte depërtime reja subjektore dhe gjuhësore. Romani është i rëndësishëm, sepse hap shtigje dhe ofron njërin nga variacionet e “ritregimit” historisë, ndryshe nga ç’ishte rrëfyer historia deri atëherë: romani është histori ngjarjesh dhe rrethanash, por shumë është histori lirike e dashurisë dhe pasionit, e vuajtjes dhe mbijetesës. Megjithëqë sërish skematizuar, autori i nxjerr personazhet nga skema ideologjike dhe i vendos kufizime tjera, duke bërë me dije se liria e vërtetë nuk ekziston, se ajo ka kufizime tjera ekzistenciale, filozofike dhe botëkuptimore. anë tjetër, me këtë roman autori bën kërkime dhe depërtime gjuhësore rëndësishme nivel prozës sonë romanore. /mapo/

kronike-ne-gur-ismail-kadare Mehmet Kraja: 10 libra të letërsisë shqipe që duhen lexuar

The post Mehmet Kraja: 10 libra të letërsisë shqipe që duhen lexuar appeared first on KultPlus.

Reklama