Home » Euro të përdoret si monedhë kombëtare?! Ekspertët pro dhe kundër

Euro të përdoret si monedhë kombëtare?! Ekspertët pro dhe kundër

Përshtatja e euros si një monedhë kombëtare , duke e zbatuar atë mënyrë njëanshme, pa pritur Shqipëria anëtarësohet BE dhe pas eurozonë, është një ide përqafohet nga disa ekspertë ekonomisë, por për tjerë është e parakohshme.

Partizani kryesor i përdorimit euros si monedhë kombëtare është eksperti Zef Preçi, drejtor i Qendrës Shqiptarë për Kërkime Ekonomike. Sipas tij, vendet e Ballkanit Perëndimor do duhet shpejti ndërtojnë një strategji posaçme ngjashme për zëvendësimin e monedhave tyre kombëtare (përveç Malit Zi dhe Kosovës tashmë e kanë hedhur këtë hap), ta përfshijnë atë idetë e ofruara konverguese procesit anëtarësimit ne BE mundësuara nga Procesi i Berlinit ( mund mbështesë edhe përgatitjen e kësaj strategjie) dhe t’i japin mbështetje politike këtij procesi shumë rëndësishëm për përshpejtimin e rritjes ekonomike gjithë rajonin.

Kjo do t’i shërbejë si ndërtimit një zone ekonomike rajonit, por edhe përshpejtimit procesit integrimit Europian te vendeve Ballkanit Perëndimor jo thjesht duke konkurruar individualisht, por duke zgjeruar dhe intensifikuar bashkëpunimin ndër-ballkanik, e sidomos bashkëpunimin ekonomik, tregtar e monetar ndër-shqiptar, si pjesë e rëndësishme e këtij procesi”, thotë Preçi.

Edhe profesor Selami Xhepa pohon se gjithnjë ka qenë dhe mbetet një mbështetës i fortë i zëvendësimit monetar, pra vendi kalojë përdorimin zyrtar euros si monedhë kombëtare. “ fakt, qytetarët tashmë e kanë bërë këtë gjë, pasi kursimet dhe aktiviteti kreditues janë dominuar nga monedha euro.

Po ashtu, procesi i formimit çmimeve brendshme ndjek logjikën e kursit këmbimit euros, pra çmimet efektivisht formohen euro, pavarësisht se çfarë monedhe kryhet pagesa. Vendet e vogla, me ekonomi hapur dhe me tregje cekëta valutore, vendet me nivele ulëta zhvillimit ekonomik dhe me probleme historike destabiliteteve ekonomike e monetare [për shembull, brenda një dekadë viteve ’90, përjetuam vitin 1992 (liberalizimin e çmimeve), 1997 dhe 1998], e kanë një sjellje normale zëvendësimin monetar.

Prandaj, ky është një fenomen i përhapur ekonomitë e rajonit tonë dhe ato tranzicion, vendet e Amerikës Latine etj. Siç e ka provuar edhe përvoja e Kosovës dhe Malit Zi, paraja nuk ka qenë as kura shëruese e problemeve tyre nënzhvillimit, por as edhe problemi serioz i menaxhimit disbalancave makroekonomike. fakt, ato kanë pasur një problem pak, atë rreziqeve kurseve këmbimit dhe nevojës për zhvilluar politika monetare, cilat shumë janë një luks i vendeve me kapacitete dhe mundësi për ta shfrytëzuar atë. Luksemburgu, një ndër pasurit botë, nuk ka pasur asnjëherë bankë qendrore. pasurit e një banke qendrore gjithashtu nuk është se ka ndihmuar vendet e pazhvilluara zhvillohen”, thotë Xhepa.

Një tjetër mbështetës i përdorimit euros është prof.Ilia Kristo, profesor Fakultetin e Ekonomisë Universitetin e Tiranës. “Duke gjykuar prirjen e vendeve “ varfra” anëtare BE-së, Rumani e tjerë për kalimin euro, sipas informacioneve fundit, si dhe Kosova e Mali i Zi, janë varfra gjithashtu, por jo anëtarë BE ende, gjykoj edhe Shqipëria do ishte mirë përshtaste euron si monedhë, ku me gjithë kostot afatshkurtra mund ketë, perspektivë duke konsideruar ardhmen europiane padiskutueshme, do ishte një lëvizje e mirë.

Natyrisht bazuar kërkimet e studimet përkatëse paraprake për këtë lëvizje. Gjykoj qe edhe pa euron “monedhë kombëtare” Shqipëri, dallim nga vendet e tjera anëtare apo jo anëtare BE-së, Kroacia etj., rajon, vendin tonë, euro përdoret, si për çmimet treg “ xhamat e dyqaneve” por edhe, pagesat mund bëhen euro, këto kushte edhe për këtë nuk do ishte keq euro përshtatej si monedhë kombëtare. Natyrisht, ky është vetëm një opinion, apo hipotezë!”, pohon ai.

 

KUNDËR

Shumë ekspertë janë kundër dhe mendojnë se është e parakohshme ekonomia shqiptare përdorë vetëm euron.

Arben Malaj

Profesor Arben Malaj thotë se analiza e historike e krijimit te eurozonës, përfshirja e vendeve ndryshme me shkalle ndryshme zhvillimit ekonomik dhe stabilitetit financiare na mëson zëvendësimi i monedhës kombëtare me euron, nuk duhet jetë një proces politik, por një proces i kujdesshëm ekonomik. Teoria e zonave monedhave përbashkëta e Profesor Mundell, plotësimi i tre kushteve ekonomike dhe tre kushteve politike është e vlefshme edhe sot.

Rasti i Malit Zi apo Kosovës nuk ka bazë krahasimi me ne, sepse ato ishin ekonomi e kishin humbur monedhës e tyre kombëtare shumë shpejt se aplikonin euron, kjo sepse këto vende bazuara tek ardhurat hyrëse valutë huaj DM kishin dy rrugë : (i) ktheheshin pas tek monedhat kombëtare ose (ii) përdornin euron.

Ekspertët ndërkombëtarë ishin për opsionin e dytë. Pra Mal i Zi dhe Kosova janë përjashtimisht vende përdornin euron pa qenë pjesë e eurozonës.
Për vendin tonë ka gjithashtu vlerë analiza e vendeve sëmura” BE-se, grupi i vendeve PIIGS (Portugalia, Italia, Irlanda, Greqia dhe Spanja) cilat edhe pse përdornin euron, kishin probleme mprehta strukturore, ndaj krizën e parë pas përdorimit euros 2002, ata u prekën rëndë ku për mungesë produktiviteti Greqia, Spanja dhe Portugalia u goditën aq rëndë sa papunësia e rinjve mbërriti nivelet 40-55%. Pra aplikimi i euros nuk i shëroi problemet e tyre mprehta produktivitetit ulët dhe borxheve larta, thjeshtë e fshehu sëmundjen dhe e bëri atë rëndë. Masat korrektuese te deficiteve larta tyre buxhetore prodhuan kriza renda, sidomos sociale,

nuk duhet synojmë një aplikim një anshëm euros, duhet përgatitemi mirë për anëtarësimin sistemin monetare europiane dhe me vonë për anëtarësim euro.
Pa një përafrim funksionimit shtetit ligjore, pa një përafrim institucional dhe pa një konvergjence ekonomikë e mbështetur tek produktiviteti i ekonomisë sonë dhe stabiliteti financiarë, kostot e aplikimit ten një anshëm euros mund ishin mëdha, rënda dhe afatgjatë.

Adrian Civici

Edhe profesor Adrian Civici është i mendimit se adoptimi mënyrë njëanshme i euros si monedhë e vetme, duke eliminuar lekun, nën shembullin e Malit Zi dhe Kosovës, duket i pamundur dhe i papërshtatshëm këto momente. Kosova dhe Mali i Zi u gjendën një situatë e kontekst krejt tjetër, kur vendosën kenë si monedhë nacionale euron. U gjendën një moment kur Jugosllavia dhe dinari jugosllav nuk ekzistonin , një moment kur donin shkëputeshin plotësisht nga Serbia dhe kontrolli monetar i saj. Adoptimi i euros si monedhë, kërkon pari anëtarësimin BE dhe Eurozonë.

dyti, kërkon një proces serioz axhustimi ekonomik e monetar me Bankën Qendrore Europiane, ngjashëm me procesin e anëtarësimit BE. Adoptimi i euros mënyrë njëanshme ka një sërë pikëpyetjesh e rreziqesh, lidhen me pamundësinë e kryerjes politikës monetare, përballimin me rreziqet e ndryshimit kursit saj, burojnë nga një politikë monetare, ku Shqipëria nuk ka asnjë mundësi ndikimi apo bashkëpunimi, rrezikut deflacionit dhe rritjes çmimeve, kostot e larta sigurimit sasisë nevojshme eurove qarkullim, kuadrin e masës monetare domosdoshme, etj.

Si përfundim, mendoj se muajt apo disa vite vazhdim, është e vlefshme një politikë monetare sa cilësore, menaxhimin e inflacionit dhe vlerës lekut, përfshirë këtu dhe kujdesin prudencial kuadër de-euroizimit, se sa një kalim mënyrë njëanshme përdorimin e euros, si monedhë vetme Shqipëri.

Prof. Assoc. PhD Arjan Kadareja

Prof. Assoc. PhD Arjan Kadareja mendon se adoptimi i euros do ishte një “xhaketë e ngushtë” për ekonominë shqiptare.
situatën e tanishme, ne kemi nevojë për lekun. Kundrejt ekonomive Eurozonës, ekonomia shqiptare ka asimetri si strukturore ashtu edhe për sa i përket përbërjes eksporteve dhe konkurrueshmërisë. Kjo do thotë se ekonomia jonë mund jetë pre e goditjeve asimetrike krahasuar me Eurozonën , tej, do thotë se politika monetare e lekut na duhet dhe se na bën punë.

Po jap një shembull nga ekonomia greke. Greqia ishte pjesë e Eurozonës kur u godit nga kriza e borxhit. E vetmja mënyrë për mbetur Eurozonë dhe për t’u ngritur ishte ulja e rrogave, pensioneve dhe shpenzimeve buxhetore, d.m.th. rritja e konkurrueshmërisë. Kjo gjë është rrugën e realizimit, por grekët e shtrënguan shumë rripin.

Nëse euro do ishte monedha kombëtare, atëherë do kishte anë mira dhe probleme. Ndër mirat futen importi i politikave mira e me reputacion Bankës Qendrore Europiane. Kjo do thotë inflacion i stabilizuar dhe ekonomi ku, përmes politikave BQE-së u reagohet mirë zhvillimeve negative godasin njëlloj ekonominë shqiptare dhe atë Eurozonës. Adoptimi i një monedhe fortë si euro e disiplinon ekonominë e vendit kuptimin e vetmja mënyrë për ecur përpara është rritja e konkurrueshmërisë dhe jo mbështetja tek politikat lehtësuese zhvlerësimit kursit këmbimit.

Ndër problemet janë humbja politikëbërjes monetare dhe e mundësisë reagimit rast goditjeve asimetrike e ndikojnë ndryshe ekonominë shqiptare dhe ndryshe atë Eurozonës. Për shembull, një ulje e çmimeve naftës e mineraleve është problematike Shqipëri sepse sjell ulje eksportesh dhe ardhurash për qeverinë, ndërsa është e mirëseardhur Eurozonë. Nëse do kishim monedhë euron, nuk do bënim dot gjë, sepse Banka Qendrore Europiane nuk do vepronte, d.m.th. eksportuesit shqiptarë dhe qeveria do ta merrnin plotë faturën e dëmeve.
rast se do kishim lekun, një zhvlerësim i tij do neutralizonte një pjesë efektit negativ, sepse kostot për eksportuesit shqiptarë do uleshin dhe me gjithë uljen e çmimeve tregjet botërore, efektet negative do ishin kufizuara.

Artan Gjergji

Artan Gjergji, drejtor ekzekutiv i Bursës Shqiptare Titujve ALSE u përket atyre ekonomistëve besojnë qasjet liberale dhe jo-imponuese forcave tregut dhe agjentëve tij: Për këtë arsye, ashtu siç jam skeptik ndaj suksesit një politike sforcuar dhe imponuar de-euroizimit ekonomi, njëjtën mënyrë mendoj se edhe imponimi i agjentëve ekonomikë drejt përdorimit një valute huaj si valutë kombëtare, gjykoj se nuk do jepte efekt pozitiv.

Valuta e një vendi, ashtu si çdo shërbim apo produkt industrinë financiare, duhet bazohet mbi besimin kanë përdoruesit. Nëse valuta kombëtare nuk arrin jetë e besueshme dhe e vlefshme transaksionet e një vendi, teoritë ekonomike, por edhe praktika, ka treguar humbasin vlerë (kanë inflacion vazhdueshëm) dhe refuzohen apo shmangen përdorimin e përditshëm agjentëve ekonomikë. Megjithatë, bankat qendrore vendeve përkatëse janë konservatore këtë drejtim drejtë, sepse heqja dorë nga një monedhë kombëtare, u heq atyre mekanizmin fortë mbi cilin mund ndikojnë kërkesë-ofertën ekonominë e vendit, siç është norma e interesit.

Olti Rrumbullaku

Kundër është edhe Olti Rrumbullaku, profesor Fakultetin e Ekonomisë Universitetin e Tiranës: Shqipëria nuk ka nevojë rëndësishme për një monedhë re, madje duhet thellojë përpjekjet për de-euroizimin e ekonomisë. Përpjekjet e para këtë drejtim po japin një balancim mirë sistemit bankar dhe një orientim shëndetshëm kreditimit drejt monedhës kombëtare.

 

The post Euro të përdoret si monedhë kombëtare?! Ekspertët pro dhe kundër appeared first on Revista Monitor.

Reklama